Türkiye Arı Yetiştiricileri Merkez Birliği, Muğla İli Arı Yetiştiricileri Birliği, Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi ve Güney Ege Kalkınma Ajansınca Marmaris ilçesinde 24-27 Kasım'da gerçekleştirilen kongre kapsamında bal yarışması düzenlendi.

Eskişehir'in Alpu ilçesi kırsal Ağaçhisar Mahallesi'nde 10 yıldır arıcılıkla uğraşan 40 yaşındaki İşçi, İç Anadolu ile Karadeniz bölgeleri sınırındaki Sündiken Dağları'nın eteklerinde 50 kovanda ürettiği 1793 miligram prolin değerine sahip Ağaçhisar balıyla yarışmaya katıldı.

Yurt içi ve dışından yarışmada yer alan balların, Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi Gıda Analiz Laboratuvarı'nda yapılan kalıntı ve katkı analizlerinde, görünüm, renk, koku, tat, aroma, doku ve akışkanlığı test edildi.

"Çam Balı ve Salgı Balları" kategorisinde yerli ve yabancı jüri huzurunda antibiyotik, şeker profili, diastaz aktivitesi ve prolin değeri ölçümleriyle en yüksek puanı alan İşçi'nin ürünleri birinci seçildi.

– "Talep çok olduğu için 1 yıl sonrasına randevu veriyorum"

Hakkı İşçi, AA muhabirine, arıların bitki özlerini alması için kovanlarını ilçenin ormanlarında farklı noktalara götürdüğünü, bunun meşakkatli bir süreç olduğunu söyledi.

Oksijen miktarının yüksek olduğu, endemik ve kaliteli bitkilerin bulunduğu bölgeleri tercih ettiğini belirten İşçi, "Oralarda ayılar da var. Kimi zaman etrafına güneş enerjili elektrik teli çekerek önlem alıyorum. Doğanın dengesini bozmadan, hayvanlara zarar vermeden alıyorum tabii ki bu önlemleri çünkü arılarıma da zarar gelsin istemiyorum. Birkaç kez kovanlarım yıkılsa da devam ettim. Gerçekten zor şartlarda bal üretiyorum. Güvenliği sağlamak çok zor oluyor ama kaliteli bal için bunu göze alıyorum." diye konuştu.

İşçi, elde ettiği balın kalitesi analizlerle kanıtlandığı için çok mutlu olduğunu, uluslararası yarışmadaki birincilikle mutluluğunun katlandığını anlattı.

Ülkesine ve şehrine yeni bir değer katmaya kararlı olduğunu dile getiren İşçi, şunları kaydetti:

"Farklı renklerde, çok farklı tatlarda, çok farklı kokularda rengarenk ballar üretiyorum. Yaptığım işi zirveye taşıdığım, Ağaçhisar'ı ve şehrimi tanıttığım için gerçekten çok mutluyum. Yarışmaya 14 ülke katıldı ve 3 farklı kategoride yarıştık. Hobi olarak başladığım bu işte Türkiye'nin zirvesine uzanmak çok güzel bir duygu. İşimi büyütüp insanların sağlığına daha fazla katkı yapmak en büyük hedefim. Yarışmadan sonra Türkiye'nin birçok yerinden insanlar ulaştı ve talep arttı. Bulunduğum bölge bu konuda çok elverişli, gerçekten güzel, kaliteli ballar alıyorum. Ballar birkaç ay içinde bitiyor, hemen tüketiliyor. Talep çok olduğu için 1 yıl sonrasına randevu veriyorum. İnsanlar alabilmek için mecburen sıraya giriyor. Kovan sayısı az geliyor, talep çok olduğu için yetişemiyorum. İnşallah bu işi daha da ileriye götüreceğim."

AA'nın zorlu mesleklerin arka planında yaşananlara ilişkin hazırladığı haber dosyasının ilk bölümünde, AA ekipleri, geçimlerini bal üretiminden kazanan arıcıların mesailerine eşlik etti.

Anadolu'nun binlerce yıllık geleneği arıcılık mesleğini yapanlar, başta iklim ve doğa koşulları olmak üzere birçok zorlukla mücadele ediyor.

Son yıllarda yaşanan ani sıcaklık değişimleri, uzun süren kuraklıklar ve beklenmedik yağışlar, arı kolonilerini tehdit eden en büyük unsurlar arasında yer alıyor. Bu doğal afetler, arıların ihtiyaç duyduğu polen ve nektarı bulmalarını zorlaştırarak, bal üretiminde ciddi kayıplara neden oluyor. Tarımda kullanılan kimyasal ilaçlar ve Varroa paraziti de arıların yaşam alanlarını zehirliyor ve kolonilerin sağlığını ciddi şekilde tehdit ediyor.

Arıcılar ise zorlu iklim ve doğa koşullarında arılara uygun ortamı sağlamak için çabalıyor. Arıcılar bazen de arı sokmaları, alerjik reaksiyonlar ve kaza risklerine maruz kalabiliyor.

– "Arının dilinden anlamayan bu işi yapamaz"

Yaklaşık 35 yıldır arıcılık yapan Yakup Kotil, memleketi Rize'de babasından görerek başladığı bu uğraşı, Ankara'ya taşındıktan sonra hafta sonları sürdürüyor.

Kotil, AA muhabirine, 2016'da taşındığı Kahramankazan'da bu işe sadece bir kovanla başladığını, şu an kovan sayısını 57'ye yükselttiğini, zamanla tutkuya dönüşen bu mesleği kazanç kapısına dönüştürdüğünü söyledi.

Kahramankazan'ın arının gelişimi için iyi bir yer olduğunu söyleyen Kotil, Ankara'da hafta içi çalıştığını, hafta sonları izin gününde arılarla ilgilendiğini kaydetti.

Yakup Kotil, bu işin kitap okuyarak ya da bir yerden dinlemekle yapılamayacağını, arıların dilinden anlamak gerektiğini vurguladı.

-"Yazdan arıları kışa hazırlamak, kovandaki kraliçe arıyı değiştirmek lazım"

Arıcılığın zorlu yanlarını anlatan Kotil, arıların mevsimlerden çok etkilendiğini, çok çabuk psikolojilerinin bozulabildiğini, bir çocukla uğraşıyormuş gibi sürekli arılarla ilgilenmek gerektiğini belirtti. Kotil, şöyle devam etti:

"Arıların psikolojisinin bozulması bize de yansıyor, moralimiz bozuluyor. Evladımız gibi benimsediğimiz için karşılığını alamamamız zorumuza gidiyor. Ne kadar hobi gibi yapsak da insan üzülüyor, kolay bir iş değil. Arı hastalığı olarak bilinen 'varroa' hastalığıyla etkili şekilde mücadele etmek gerekiyor. Yazdan arıları kışa hazırlamak, kovandaki kraliçe arıyı değiştirmek lazım. Bunlar gibi arıcılığın baya uğraştırısı var. Sadece 15-20 gün bal akımı oldu, bir anda bu bıçak gibi kesildi. Bu durum Türkiye genelinde var. Mayısta yağmur yağdı ama yeterli gelmedi. Arı her çiçekten bal yapmadı, biz de anlamadık ama çok sıkıntı oldu. Arı sokması da oldukça tehlikeli. Oğlumda da arı alerjisi var, 15 dakika içerisinde hastaneye yetiştirdin yetiştirdin. Bu da bu işin en tehlikeli yanlarından biri."

Bütün bu zorluklara rağmen doğal balı elde etmenin mümkün olduğunu vurgulayan Kotil, "Ben kesinlikle ana kovandan bir gram bal almam. Kesinlikle arıya şeker vermem, Allah ne verdiyse odur. Çiçek güçlü olursa arı bal yapar." dedi.

Kotil, emekli olduktan sonra bu işi daha profesyonel yapacağını, şu anda 57 olan kovan sayısını 200'e çıkarmayı hedeflediğini belirtti.

Fabrikada çalışan 40 yaşındaki İşçi, 2014 yılında kırsal Ağaçhisar Mahallesi'nde 1250 metre rakımdaki 5 dönüm arazisinde 7 kovanla başladığı arıcılıkta yetkinleşmek için İl Tarım ve Orman Müdürlüğünde 1 ay eğitim aldı.

İşinden fırsat buldukça kovanlarının başına koşan İşçi, bölgedeki floradan en iyi şekilde yararlanmak için kovanları ilkbahar aylarında Sündiken Dağları'nın eteklerine taşıdı.

Zengin floraya sahip alanlarda, endemik bitki türlerinin olduğu yerlerde işçi arılarının bitki özlerini toplamalarını sağlayan İşçi, her kovandan ortalama 3 kilogram bal almaya başladı.

Zamanla artan siparişleri karşılamak için kovan sayısını 50'ye çıkaran İşçi, elde ettiği balın kalitesini ölçtürmek amacıyla İl Tarım ve Orman Müdürlüğüne başvurdu.

Kalıntı, antibiyotik ve şeker katkı analizleri sonucunda, İşçi'nin ürettiği balın, saflık göstergeleri arasında en önemli verilerden olan prolin (proteini oluşturan 20 aminoasitten biri) değeri 1793 miligram çıktı.

Türk Gıda Kodeksi Bal Tebliği'ne göre balda bulunması gereken asgari prolin miktarı olan 300 miligramın katbekat fazlasına ulaşan ve yılda 150 kilogram bal üreten İşçi, ürünü tescil ettirmek için Türk Patent ve Marka Kurumuna başvuracak.

– "900 miligram civarındaki ballara 'ilaçlık, şifalı bal' diyorlar"

Hakkı İşçi, AA muhabirine, arıcılığın meşakkatli bir uğraş olduğunu, en iyi balı üretmek için sabır ve azimle çalıştığını söyledi.

Kendisinden bal alan kişilerin, çevresine kalitesinden bahsettiğini, böylelikle ürünün ününün yayıldığını belirten İşçi, üretim kapasitesi düşük olduğu için siparişleri en erken 6 ayda teslim edebildiğini anlattı.

Arıcılık yaptığı bölgenin oksijen miktarının yüksek olduğunu ifade eden İşçi, "Bu yörede yabani erikler, meşeler, ardıçlar, çamlar, ahlat, alıç, pinar bitkisi, karamuk, böğürtlen, kekik ve değişik dikenli bitkiler var. Burası çok değerli bir bölge. İnsanlar buraya gelip dağımızda, ormanımızda şifa buluyor. Bu şifayı sağlayan buranın bitki örtüsü ve iklimidir. Dolayısıyla bu koşullar balı etkiliyor. Burada çok farklı bir flora var." diye konuştu.

İşçi, balın prolin değerinin yüksekliğinin, kas ve iskelet sistemine önemli yararlarının olduğunu vurguladı.

Balda birçok faktör olduğunu ancak prolinin öne çıktığını dile getiren İşçi, şunları kaydetti:

"900 miligram civarındaki ballara 'ilaçlık, şifalı bal' diyorlar ancak benim balım 1793 miligram çıktı. En yüksek değer bu balda, bundan dolayı çok mutluyum. Köyümün, kendi memleketimin bir değerini öne çıkarttığım için çok mutluyum. Balın içinde 20 tane aminoasit var. Prolin ise tek başına bu aminoasitlerin yüzde 70'ini oluşturuyor."

Boztepe ilçesinde eşiyle bal, polen, propolis, arı ekmeği ve arıcılığın en zor aşamalarından birisi olan arı sütü üreten Anadolu Üniversitesi Halkla İlişkiler ve Reklamcılık Bölümü mezunu Kahraman, 3 kovanla başladığı arıcılığı 140 kovanla devam ettiriyor.

Kadın girişimci Kahraman, AA muhabirine, 3 çocuktan sonra 2019'da başladığı üniversiteyi 3 yılda onur belgesiyle bitirdiğini söyledi.

Aynı azimle arıcılığı da sürdürdüğünü, çocuklarının doğal kaynaktan beslenebileceği balı üretebilme amacıyla 13 yıl önce bu işe başladıklarını belirten Kahraman, kendilerine "bundan sermaye mi olur, daha düzgün bir işle uğraşın, para kazandıracak başka işler yapın" dendiğini anlattı.

Son 7 yıldır arı sütü ürettiklerini dile getiren Kahraman, "Kırşehir'de İç Anadolu Bölgesinin en büyük arı sütü üreticilerinden birisi konumundayız. Arı sütü üretimi arıcılıkta en zirve noktadır. Bozkırda bunu üretmek zor çünkü burası flora bakımından zayıf. Arılarımızı koymak için yer arayışına girdiğimizde Kervansaray Dağları'nın flora bakımından oldukça zengin bitki örtüsüne sahip olduğunu öğrendik. Elverişli bir şekilde yapabileceğimizi düşünüp bölgeden arılık edindik. 3 kovanla başlayan arıcılığımız şu anda 140 kovanla devam ediyor." diye konuştu.

– "Siparişler artınca işletmeyi büyütmeye gittik"

Kahraman, hava şartlarına göre nisandan ağustos sonuna kadar bal, polen, propolis, arı ekmeği ve arı sütü üretimine devam ettiklerini aktardı.

İlk başladıklarında 600 gram arı sütü ürettiklerini kaydeden Kahraman, şöyle devam etti:

"Kendimiz bile kullanamadık, çok fazla sipariş aldık. Siparişler artınca işletmeyi büyütmeye gittik. Şu anda kilogram bazlı üretip şehir dışına kargoyla gönderiyoruz. Arının en değerli ürünü, o yüzden arı sütünün kilogram fiyatı 25 bin lira civarında. 20-30 ve 100 gramlık paketler halinde satışa sunuyoruz. Arı sütü çubuklarımız var ve içinde 21 göz bulunuyor. Arılar burayı ana arı yapmak için sütle dolduruyorlar, sonra hasat ediyoruz. Arı sütü hasadı çok ince işçilik isteyen bir iş. Bunu kadınların yapması daha kolay aslında. Bu yüzden kadın arıcıların çoğalmasını istiyoruz. Kadınlar tığ ve şişle uğraşıyor. Burada tığ gibi ince uçlu kalemlerle sütü hasat ediyoruz. İğne ile kuyu kazarak üretiyoruz."

Zor ve meşakkatli bir iş yaptıklarını, gece gündüz emek verdiklerini vurgulayan Kahraman, "Her gün çocukları okula gönderip arılığa geliyorum ve akşama kadar da çalışıyorum. Emeklerimizin karşılığını alıyoruz." dedi.

– "Kırşehir'de geçen yılın arı sütü üretimi 53 kilogram"

İl Tarım ve Orman Müdürü Mustafa İlmeç de bozkırın ortasındaki Kervansaray Dağları'nın 300'e yakın bitki çeşitliliğini ve birçok endemik bitkiyi barındıran coğrafi yapısının olduğuna dikkati çekti.

Arı sütünün bal arılarının kraliçe ve yavru arıları beslemek için ürettiği, rengi süte benzeyen, çok daha yoğun kıvamlı, krema formuna sahip özel bir besin olduğunu anlatan İlmeç, doğal şeker, yüksek oranda protein, vitamin, mineral, aminoasitler ve birçok uçucu yağ asitleri içeren değerli besinler arasında bulunduğunu söyledi.

Kırşehir'de geçen yıl 53 kilogram arı sütü üretimi gerçekleştiği bilgisini paylaşan İlmeç, "Kırşehir'de 200'e yakın arıcımız bulunmakta, bunların 20'si kadın. Burada önemli olan kadınlarımızın bu işe el atmasıdır. Kadın, elinin değdiği yeri güzelleştirdiği gibi bu alanda da elinin değmesiyle hem arı sütü hem de arıcılık ürünlerinde bir kalite oluşacağına inanıyoruz. Kadınlarımızın her işi yapabildiği gibi arıcılığı da en iyi şekilde yaptığını bu işletmemizde görmüş olduk." ifadesini kullandı.