Hitit Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesi Arkeoloji Bölümü ve Kazı Başkanı Doç. Dr. Abdullah Hacar, AA muhabirine, bölgede yaklaşık 5 yıl yüzey araştırmaları yaptıklarını ve kalkolitik dönemle ilgili elde edilen bulgular üzerine, 2022'de Bekçitepe'de kazı çalışmalarına başladıklarını söyledi.

Yüzey araştırmalarında Bekçitepe'nin konumu ve tabakalanmasıyla ilgili önemli bir yerleşme olduğunu anladıklarını belirten Hacar, bölgede yaklaşık 7 bin yıl önceki orta kalkolitik dönemde insanların farklı bir yerleşim düzenine geçtiğini ifade etti.

– Toplum yeni bir ekonomik ve politik düzene geçiyor

Hacar, daha önce insanların sadece ovalarda kalıcı yerleşmeler kurduğunu ancak orta kalkolitik dönemde ilk kez ovalar dışında dağlık alanda da kalıcı yerleşmeler gördüklerini aktararak, şöyle konuştu:

"Bu durum, orta kalkolitik toplumunun yeni bir ekonomik ve politik düzene geçtiğini gösteriyor. Daha önce yerleşikliğe uygun olmayan dağlık alanları bir şekilde yerleşik yaşama uygun hale getirmiş. Bazı varsayımlarımız var, özellikle bunun ekonomik arka planıyla ilgili. Bunlardan en önemlisi muhtemelen orta kalkolitik toplumu uzman çobanlığa geçiyor ve dağlık alanları etkin bir şekilde kullanabiliyor. Bunun dışında dağlık alanlar ham madde kaynağı. Orta kalkolitik, özellikle ekstraktif metalurjinin de (cevherden metalin özünü çıkararak metal kazanmak) başladığı bir dönem. Orta kalkolitik dönemde, muhtemelen uzman çobanlık ve ekstraktif madencilikle dağlık alanlar, kalıcı yerleşmelerin kurulmasına uygun hale geliyor."

Orta kalkolitik dönemde yerleşim düzeninin değiştiğini ama daha önce görmedikleri aşağı ve yukarı yerleşme tipindeki plana rastladıklarını anlatan Hacar, bunun en net örneğine Aksaray'daki Güvercinkayası Höyüğü'nde rastladıklarını bildirdi.

Hacar, Bekçitepe Höyüğü'ndeki kazılarda da bu tip bir yerleşim planı söz konusu olduğuna işaret ederek, şöyle konuştu:

"Yukarı yerleşmede 3 yıldır yaptığımız kazılarda, seçkin sınıfın ortaya çıktığını gösteren bazı bulgulara ulaştık. Bunlar çok yeni bulgular. Hala yorumlamalarımız sürmekte. Belki ilerleyen kazılarda değişecek ama kısaca bahsetmek gerekirse kendini toplumun diğer kesimlerinden ayırmış olabilecek bir grup insanın varlığını saptayabiliyoruz. Özellikle mimaride yaptığımız kazılarda bir taş platformu var. Bu taş platformun üzerinde en üstteki yapının inşa edileceği tabanı daha da yükseltmek için bir kerpiç platformu var. Belli ki buradaki seçkin grup kendini halkın ya da topluluğun diğer kesiminden daha üst bir konuma çıkarmış gibi görülüyor."

– Süreçleri organize eden bir sınıf bulunuyor

Kalkolitik dönemin günümüz toplum yapısının, kurumlarının oluşmaya başladığı bir dönem olduğunu aktaran Hacar, iş bölümü ve uzmanlaşmanın ilk kez bu dönemde ortaya çıktığını kaydetti.

Ekonomik yapıda da önemli değişiklikler olduğunu vurgulayan Hacar, "Ürün depolamalarında yeni anlayışlar ortaya çıkıyor ama daha da önemlisi tüm bu süreci organize eden seçkin sınıf ortaya çıkıyor. Bekçitepe tabakalanması, tüm bu süreçleri izleyebileceğimiz bir yerleşme. Çünkü Bekçitepe'nin en alt tabakasında geç neolitik ile erken kalkolitik dönem var. Onun üstünde orta kalkolitik dönem dediğimiz bu değişiklikleri en net şekilde izlediğimiz bir yerleşme var. Onun üstünde ise geç kalkolitiğin erken evresine tarihlediğimiz bir dönem var." ifadelerini kullandı.

Aksaray Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesi Arkeoloji Bölümü ve Kazı Başkanı Prof. Dr. Osman Doğanay, AA muhabirine, Tyana Antik Kenti'nin Kemerhisar beldesinin altında kurulu olduğunu söyledi.

Antik kentin İç Anadolu Bölgesi'ni Gülek Boğazı yoluyla Pozantı üzerinden Akdeniz'e bağlayan bölgede kurulduğunu belirten Doğanay, konumundan dolayı tarihin çok eski dönemlerinden beri birçok ordu ve toplumların geçiş noktası olduğuna dikkati çekti.

Doğanay, Tyana'nın stratejik öneminden dolayı tarih boyunca kesintisiz iskan gördüğüne işaret ederek, "Bu özelliğiyle Anadolu'daki ender kentlerden biridir. Yaptığımız arkeolojik kazılarda milattan önce 2 bin 500'lerde burada bir yerleşim vardı kesinlikle, bunu kanıtlamış olduk. Burada 2016'dan beri Kültür ve Turizm Bakanlığının izniyle arkeolojik kazı, araştırma ve restorasyon çalışmaları yapmaktayız. Kentin bu stratejik öneminden dolayı turizm potansiyeli son derece yüksek." dedi.

Bu yıl kazılara kemerlerin bulunduğu bölgeden başladıklarını ve genişleterek devam ettireceklerini anlatan Doğanay, şunları kaydetti:

"Hristiyanlığın Anadolu'daki en erken sekizgen planlı ve dünyada sekizgen planlı olarak korunan tek kilisenin büyük bir kısmı ortaya çıkarıldı. 2024 yılı çalışmalarımız kapsamında kilisenin yan neflerinden (geçit) birisini ortaya çıkarıyoruz. Yani Hristiyanlığın resmi din olmasından kısa bir süre sonra sekizgen planda yapılmış, galeri katı ve üst katı da olan bir kilise. Aynı zamanda piskoposluk kilisesi olması sebebiyle burada bir piskopos sarayının da varlığı söz konusu. O bölgede kazılar yapıyoruz. Bunun dışında bir vaftizhane yapısı var." diye konuştu.

– "Antik dünyanın günümüze kadar gelmiş sekizgen tek kilisesi"

Doğanay, kilisenin restorasyon çalışmalarının ardından kazı alanındaki kemerlerle entegre edilerek gezilebilecek bir alan haline getirilebileceğini aktardı.

Restorasyonun ardından alanı ziyarete açmak istediklerini dile getiren Doğanay, "Kilisenin en önemli özelliği, antik dünyanın günümüze kadar gelmiş sekizgen tek kilisesi ve Hristiyanlığın en erken kilisesi olması. Yaptığımız kazılar neticesinde ortaya çıkarılan buluntularla bunu ispatlamış durumdayız. İleride daha detaylı bilgilere de ulaşacağız." ifadelerini kullandı.

Kent merkezi ile Bor, Çamardı ve Çiftlik ilçeleri, Hacıabdullah ve Yıldıztepe beldeleri ile köylerde sağanak etkili oldu.

Cadde ve sokaklarda oluşan sel nedeniyle vatandaşlar ve sürücüler zor anlar yaşadı.

Bor ilçesi TOKİ Mahallesi'nde yollarda oluşan su birikintisi nedeniyle araçlar güçlükle ilerleyebildi.