"TR41 Bölgesinde Buğdayın Teknolojik Kalitesinin İyileştirilmesi ve Buğday Kalite Haritalarının Oluşturulması Projesi", Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı Kalkınma Ajansları Genel Müdürlüğü koordinasyonunda faaliyetlerini yürüten Bursa Eskişehir Bilecik Kalkınma Ajansının (BEBKA) destekleriyle 3 yıl önce hayata geçirildi.

Kaybolma tehlikesi altındaki yerel tahıl, baklagil ve sebze tohumlarının toplanıp enstitü bünyesinde çoğaltılmasının ve çiftçilere yeniden kazandırılmasının hedeflendiği proje için görevlendirilen 15 kişilik ekip, ata tohumlarının karakterizasyon çalışmalarının yapılması, başka türlerden temizlenmesi, kayıt altına alınması, yerel materyallerin sürdürülebilirliğinin sağlanması ve iklim değişikliğinin meydana getireceği olası verim kayıplarının önlenmesi için araştırma yürütüyor.

Eskişehir, Bilecik ve Bursa'nın farklı noktalarından toplanan 18 çeşit ata tohumu, talep halinde 5 ila 50 kilogram olarak çiftçilere ücretsiz veriliyor. Arazi ve laboratuvarlarda yapılan analizler eşliğinde yabani yulaf ile çavdardan arındırılan "koca buğday", "sarıkelle buğdayı", "sünter buğdayı" gibi yerel tohumlar, düzenlenen "tarla günlerinde" gerekli eğitim ve tanıtımlar eşliğinde çiftçilere teslim ediliyor.

Enstitü bünyesindeki Tohum Muhafaza Deposu'nda saklanan tohumlar, her sene çoğaltılıp yenileniyor. Projenin başlangıcından bu yana yaklaşık 200 çiftçiye ata tohumu dağıtıldı.

Projenin yürütücüsü Geçit Kuşağı Tarımsal Araştırma Enstitüsünde görevli buğday ıslahçısı Dr. Savaş Belen, AA muhabirine, bu çalışmada ata tohumlarının toplanmasını, enstitü bünyesindeki teknolojik altyapı imkanlarıyla karakterizasyonu yapılarak çiftçiler eliyle çoğaltılmasını hedeflediklerini söyledi.

Eskişehir'in Seyitgazi ilçesinde sünter, Mihalıççık ilçesinde koca buğday, Bilecik'in Yenipazar ilçesinde sarıkelle buğdayını çoğaltıp çiftçilere kazandırdıklarını belirten Belen, "Bu sene de Mihalıççık ilçesi Sazak Mahallesi'nde topladığımız tüm tahıl çeşitlerinden tanıtım amaçlı parsellere ektik. Çiftçilerimize tarla günü düzenleyip ata tohumlarımızın, yerel çeşitlerimizin tanıtımını yapmak istiyoruz. Onlara ata tohumlarımızın yetiştirildiğini ve bunların bizim tarafımızdan hala korunduğunu göstermek istiyoruz." dedi.

Belen, ata tohumların yerel üreticiler tarafından da çoğaltılıp elden ele yaygınlaşmasını amaçladıklarını ifade etti.

– "Buğday, baklagil, sebze yerel çeşitlerinden 18 adet toplandı"

Çiftçilerin, seçtiği tohumu nasıl kullanacağı konusunda bilinçli olduğunu dile getiren Belen, Türkiye'nin birçok yerinde ata tohumlarının toplanarak gen bankalarında muhafaza edilip çiftçilere kazandırıldığını anlattı.

Ata tohumlarıyla besleyici değer bakımından bilimsel araştırma yapıldığını kaydeden Belen, sözlerini şöyle sürdürdü:

"Ata tohumları, bizim değerli bir hazinemiz, genetik kaynağımız. Buğday açısından düşündüğümüzde Türkiye, 'Bereketli Hilal' bölgesinde ve buğdayın gen merkezi zaten burada bulunuyor. İklim açısından da Türkiye'de hem yazlık hem de kışlık buğday yetiştirilebiliyor. Ata tohumlarını karakterize ettikten sonra kendi ıslah programlarımızı kullandık. Enstitümüz açılmasının ardından 1926 yılında ata tohumları toplanmaya başlandı. Onların içinden en iyileri seçilerek ileri tarihlerde bunlar ticari çeşitlerle melezlenerek kuraklığa dayanıklılık, kalite ve hastalığa dayanıklılık genleri aktarılarak bu zamanlara kadar geldi. İklim değişikliği tehlikesiyle karşı karşıyayız, bizi ciddi kuraklık tehlikesi bekliyor. Ata tohumlarımız, gerek buna karşı yapacağımız ıslah çalışmalarında genitör olarak gerekse doğrudan kullanılarak kuraklığa karşı garantimiz olacak."

BEBKA Eskişehir Yatırım Destek Ofisi Koordinatörü Dr. Güliz Ünal ise yerel ve bölgesel kalkınma çalışmalarının tüm hızıyla sürdüğünü belirtti.

Ajansın kuruluşundan bu yana bölgesel kalkınmanın ana unsurlarından biri olan kırsal kalkınma konusunda önemli çalışmalar yürüttüğünü vurgulayan Ünal, "Kırsalda Ekonomik Kalkınma Mali Destek Programı’ kapsamında Geçit Kuşağı Tarımsal Araştırma Enstitüsü tarafından önemli bir proje gerçekleştirildi ve bölgemizdeki buğday, baklagil, sebze yerel çeşitlerinden 18 adet toplandı. Bu çeşitlerin karakterizasyonu ve muhafazası sağlandı. BEBKA olarak yerel kalkınma hamlesini gerçekleştirecek projeleri desteklemeye devam edeceğiz." diye konuştu.

Modern ekipmanların ve teknolojin kullanıldığı Konya'nın Sarayönü ilçesindeki TİGEM Gözlü Tarım İşletmesi Müdürlüğünde yağmurlama, damlama ve robotik sulama sistemleriyle üretim yapılıyor.

Sezonun en yoğun ve hareketli günlerini yaşayan işletmede, 63 bin 500 dekarlık hububat ekili alanda hasat sona erdi.

Tarlanın merkezini esas alan, yarı çap uzunluğundaki hareketli robotik sulama sistemine (center pivot) göre ekimin yapıldığı 492 dekarlık dairesel tarlalarda ise hasat, çok sayıda biçerdöverle gerçekleştirildi.

Her biri 69 futbol sahası büyüklüğündeki arpa ekili tarlada, dekara ortalama 500-600 kilogram rekolte elde edildi.

– Hasat 9 biçerdöverle 3 saatte bitti

Gözlü TİGEM Bitkisel Üretim Şube Şefi Dudu Erdoğan, AA muhabirine, işletmede hasat heyecanının yaşandığını söyledi.

İşletmenin 34 bin 500 dekar tarlanın sulandığını anlatan Erdoğan, "7 center pivot tarlamızdan ikisinde hububat ekili. Burası 492 dekar, 9 biçerdöverle 3 saatte hasat işlemini gerçekleştirdik. Burada diğer çember tarlamızda da arpa ekilişi vardı. Dekarda ortalama 500-600 kilogram verim elde ettik. Toplamda ise hububatta 63 bin 500 dekar alanda 16 bin ton rekolte bekliyoruz. Elde ettiğimiz ürünü tohum hazırlama tesisinde sertifikalandırıyoruz. Bunları çiftçilerimize sunuyoruz." diye konuştu.

– Robotik sulama sistemi, işçilik ve verimde öne çıkıyor

Erdoğan, modern sulama imkanlarından yararlandıklarını belirterek, "Yağmurlama ve damlama sulama sistemlerinin yanında robotik pivot sulama sisteminden yararlanıyoruz. Sulama sistemi, kendi ekseni etrafında dönerek sulama yapıyor. Birim alanda daha fazla ürün alıyoruz. Diğer sulama sistemlerine göre daha verimli. Dairesel tarla, köşesi yok." ifadesini kullandı.

Sadıkhacı Mahallesi'ndeki tarım arazisine buğday ekip yetişen mahsulü hasat etmeye hazırlanan çiftçi, arazisine geldiğinde tarlasının biçildiğini gördü.

Beyşehir İlçe Jandarma Komutanlığı ekipleri olayla ilgili çalışma başlattı.

Tarlada incelemede bulunan ekipler, ekili alana buğdayların ezilerek gelindiğini tespit etti.

Olayda, 6 bin metrekarelik tarım arazisindeki buğday mahsulünün çalınmasından dolayı yaklaşık 25-30 bin lira zararın söz konusu olduğu belirtildi.

Çubuk Belediye Başkanı Baki Demirbaş ve Ziraat Odası Başkanı Orhan Gülle, Sünlü Mahallesi’nde yaklaşık 150 dekarlık alanda oluşturulan TMO merkezini ziyaret etti, buğdaylarını veren üreticilerle görüştü.

Demirbaş, gazetecilere, TMO'nun 3 yıldır ilçede alım yaptığını, buğday hasadı bitene kadar bunun süreceğini aktararak, "Çiftçimiz TMO sayesinde ürününü piyasa değerinden daha aza satmadan verebiliyor. Bu anlamda üreticilerimiz mağduriyet yaşamıyor. Tüm emeği geçen yetkililerimize, teşekkür ediyorum." dedi.

İlçede odaya kayıtlı 5 bine yakın üreticinin bulunduğunu, TMO alımıyla ilçede hububat ekimin arttığını bildiren Gülle de "Çiftçimiz TMO sayesinde ürününü değerinde satacak. Alım merkezindeki kolaylık ve fiyatlardan çiftçilerimiz gayet memnun. Şu anda buğday 9 lira 50 kuruşa alınıyor. Bunun üstüne de primler ilave edilecek." ifadesini kullandı.

Anız yangınlarıyla ilgili de uyarılarda bulunan Gülle, bu yöntemin hem toprağı hem de topraktaki canlıları yok eden tehlikeli uygulama olduğunu kaydetti.

Tohum üretimiyle ülkede ilk sırada yer alan Konya'da, Tarım ve Orman Bakanlığına bağlı araştırma enstitüleri ve özel sektör kuruluşlarının çabalarıyla yerli ve milli çeşitlerin ıslahı ile sahada ekiliş oranları da artıyor.

Konya Tarım ve Orman Müdürlüğü ve Bahri Dağdaş Uluslararası Tarımsal Araştırma Enstitüsünün ortaklaşa yürüttüğü proje kapsamında ıslah çalışması yapılan, "İkonya" adlı ekmeklik buğday çeşidinin hasadı gerçekleştirildi.

"İkonya", Altınekin'in Akköy Mahallesi'nde verim ve kalitesiyle çiftçiyi sevindirdi.

– "Artık tohum ithal eden bir ülke değiliz"

Bahri Dağdaş Uluslararası Tarımsal Araştırma Enstitüsü Müdür Yardımcısı Birol Ercan, AA muhabirine, merkezde yürüttükleri ıslah çalışmalarında çeşitlerin veriminde ortalamanın üzerine çıkmayı amaçladıklarını söyledi.

Buğday ve arpada tescilli ürünlerin geliştirildiğini vurgulayan Ercan, şöyle konuştu:

"Alveograf enerji değeri (buğday unu kalite değeri) un sanayicisinin kalite kriteri olarak benimsediği bir değer. Islah stratejimizde verimleri artırırken kaliteyi de mümkün olan en üst düzeye taşımayı amaçlıyoruz. Türkiye'de ekimi yaygın olan bir çeşidin alveograf değeri 100'lerdeyse İkonya'nın 280'lere çıkıyor. Yüzde 200-250 civarında kalitede artış sağladık. Sulu alanlarda dekarda 600 ila 900 kilogram arasında verim değeri var. Yeni geliştirilen hububat çeşitleri, soğuk veya zararlılarından etkilenmeden, geniş ekolojilerde rahatlıkla üretilebilen çeşitler olarak tescil edildi. Artık tohum ithal eden bir ülke değiliz. Devletimizin verdiği desteklerle çok ciddi tohum üretimi yapan hatta bunu ihraç eden bir ülkeyiz. Çok ciddi tohumculuğumuz gelişti ve bu devam ediyor."

– Çiftçiler memnun

Mahalledeki genç çiftçilerden ziraat mühendisi Raşit Akköylü de tarlasında hasadı yapılan çeşidin ilgi uyandırdığını belirterek, "Tohumdan gayet memnunuz. Sulu şartlarda denedik. Verim, dekarda 650 kilogram civarında. Seneye ekmeye devam edeceğiz. Çiftçilerimize tavsiye ederim." dedi.

Altınekin Ziraat Odası Başkanı Bekir Kağnıcıoğlu ise "İkonya"nın bölgede ekiminin yaygınlaşmasını beklediğini dile getirdi.

İlçede sulu tarımın yaygın olduğunu anlatan Kağnıcıoğlu, "Yer altı suları çekiliyor, kuraklık da ciddi bir risk. Çiftçilerimiz az su tüketen bitkilere yöneldi. İkonya çeşidi, sulu da ekiliyor. Çiftçimiz, az suyla yüksek verim ve kalite bekliyor. Yabancı menşeli tohumlar ekiliyordu, inşallah İkonya bunlara rakip olur. Piyasanın üzerinde fiyatlanacağını umuyorum, kaliteli bir çeşit." diye konuştu.

Merkeze bağlı Yanyurt köyünde arpa ekili tarlada, henüz belirlenemeyen nedenle yangın çıktı.

Rüzgarında etkisiyle yayılan yangın, buğday ekili tarlalara da sıçradı.

İhbar üzerine bölgeye gelen Aksaray Belediyesi itfaiye ekipleri yangını söndürdü.

Yangında, 100 dekar alanda zarar oluştu.

Yangın sonrasında İl Tarım ve Orman Müdürlüğü ekipleri, tarlalarda inceleme yaptı.

Konya Büyükşehir Belediye Başkanı Uğur İbrahim Altay, yaptığı yazılı açıklamada, tarımın başkenti Konya'da bir yandan kırsal bölgelerde alternatif ürün ekimini teşvik ederken, bir yandan da atıl arazileri üretime kazandırarak tarımsal kalkınmayı desteklediklerini belirtti.

Karatay Belediyesi ile Saraçoğlu Tarımsal Üretim ve Ar-Ge Kampüsü'nde tarım alanında önemli çalışmalar yaptıklarını vurgulayan Altay, 14 milyon metrekarelik arazide yürüttükleri projenin özellikle son yıllarda yaşanan küresel iklim değişikliğine bağlı yağış düzensizliği ve kuraklık nedeniyle Konya için büyük önem taşıdığını söyledi.

Arazinin bu yıl 10 milyon metrekarelik kısmında tarımsal üretim gerçekleştirdiklerini anlatan Altay, "Proje dahilinde 6 milyon metrekarelik kısımda ekimini yaptığımız yerli sertifikalı 'Bayraktar' çeşidi buğdayın hasadını yaptık. Bu ekilen alanın büyük bölümünü susuz tarım modeliyle gerçekleştirdik. Hasat edilen buğdayı belediyemiz bünyesindeki Fenni Fırın'da ekmek üretiminde değerlendirmeyi planlıyoruz. Ayrıca bölgede yapılan buğday hasadıyla, yerli ve sertifikalı tohum kullanımını da teşvik etmeyi amaçlıyoruz." ifadesini kullandı.