Erciyes Kültür Merkezi'ndeki (EKM) çalıştayın açılışında konuşan Vali Gökmen Çiçek, ERÜ'nün son zamanlardaki başarılarının ilin valisi olarak kendisini gururlandırdığını söyledi.

Üniversitelerin şehirle bütünleşmesinin önemine dikkati çeken Çiçek, "Sadece öğrenci yetiştirmek değil, şehrin bütün meselelerine yaklaşımları çok önemli. Kayseri, Erciyes Üniversitesi ve diğer üniversitelerimiz ile beraber tam anlamıyla bu noktada örnek teşkil etmekte. Düzenlenen çalıştay bile bunun göstergesidir." diye konuştu.

ERÜ Rektörü Prof. Dr. Fatih Altun da üniversite olarak hem şehre hem ülkeye hem de tüm insanlığa katkı sağlamaya çalıştıklarını dile getirdi.

Yapılan araştırmalar için fon desteklerinin önemli olduğunu ifade eden Altun, şunları kaydetti:

"Biz her zaman devletinden destek alan olarak ilerlemek istemiyoruz. Bizler de bazı imkanlarımızı değerlendirmek ve bunları araştırmaya, geliştirmeye aktarmak için gayret ediyoruz. Üniversitemiz, bilimsel araştırma projelerinde 180 milyon liraya varan, araştırma üniversitesi fon desteği 60 milyon lirayı da ilave edince 250 milyon liralık bir araştırma fonuna sahip bir üniversite. Araştırma üniversiteleri sıralamasında bizden önde olan 7 üniversiteyi incelediğimiz zaman karşımıza farklı detaylar çıkıyor. Sahip oldukları fonlar 600-700 milyon lirayı bulmaya başlıyor. Bizim akademik insan kaynağında bir yetersizliğimiz yok, bizim üzerimize düşen görev, dert edindiğimiz konu, bu fonları artırmak. 500 milyon liralık bir fona ulaşan Erciyes Üniversitesinin araştırma üniversiteleri arasında ilk 5'te olması kaçınılmaz bir süreç olarak karşımıza çıkıyor."

Üniversite-sanayi işbirliği kavramının halihazırda aktif olarak sonuçlarını vermeye başladığını belirten Altun, "Bir şehrin üniversitesi, sanayisinin AR-GE'sinden geri kalamaz, geri kalırsa üniversite misyonunu kaybetmiş demektir. O yüzden biz sadece Kayseri'de değil, İç Anadolu Bölgesi'nde firmalarımızın sahip olduğu 75 AR-GE merkeziyle sıkı görüşme halindeyiz. Onların yaptığı çalışmalara çözüm ortağı olarak fikirler vermeye, destek sağlamaya çalışıyoruz." dedi.

ERÜ Araştırma Dekanı Prof. Dr. Gökmen Zararsız da sağlık ve yaşam bilimleri, fen ve mühendislik bilimleri, sosyal ve beşeri bilimler alanlarında 150 araştırma grubunu bünyelerinde bulundurduklarını anlattı.

Hedeflerinin 2025 yılında araştırma grubu sayısını 200'e çıkarmak olduğuna işaret eden Zararsız, bu yılki çalıştaya 49'u sanayi temsilcisi, 97'si araştırma grubu olmak üzere 700 kişinin katıldığını aktardı.

Sanayi Odası Yönetim Kurulu Üyesi İlhan Baloğlu da sanayi ve üniversite işbirliğinin sonuçlarına ilişkin bilgi verdi.

Farklı salonlarda akademik sunumların yapıldığı çalıştayda, Rektör Yardımcısı Prof. Dr. Oktay Özkan'ın başkanlığında "Fen Bilimleri ve Mühendislik Oturumu", Rektör Yardımcısı Prof. Dr. Hakan Poyrazoğlu başkanlığında "Sağlık ve Yaşam Bilimleri Oturumu" ve Ziraat Fakültesi Dekanı Prof. Dr. Serkan Şahan'ın başkanlığında "Tarım Oturumu" düzenlendi.

Çalıştay yarın sona erecek.

ERÜ Fen Fakültesi Fizik Bölümü Nükleer Fizik Ana Bilim Dalı Öğretim Üyesi, Araştırma Dekanlığı Dekan Yardımcısı Doç. Dr. Emrah Tıraş, AA muhabirine, düşük voltajda çalışabilen dedektörlerin daha az enerji harcadığı için büyük avantaj sağladığını söyledi.

Bu kapsamda düşük voltajda çalışabilen, silikon tabanlı, alan etkili nükleer radyasyon dedektörlerinin üretimi için proje hazırladıklarını anlatan Tıraş, tasarladıkları küçük çaptaki dedektörleri 1 santimetreye 1 santimetre kapalı yüzey alanında ürettiklerini belirtti.

Projelerinin TÜBİTAK 1001 Projesi kapsamında 2 milyon TL destek aldığını anlatan Tıraş, "Bu projenin ön çalışmalarına Erciyes Üniversitesi Nanoteknoloji Araştırma Merkezi'nde başladık. Aynı zamanda bu projemiz için Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi Nükleer Radyasyon Dedektörleri Uygulama ve Araştırma Merkezi (NÜRDAM) ile ortak çalışıyoruz. Projemizde Doç. Dr. Şenol Kaya'nın danışmanlığında bu çalışmayı yürütüyoruz. Projenin temiz oda çalışmaları ERÜ Nanoteknoloji Araştırma Merkezinde, karakterizasyonu, yüzey analiz testleri bizim laboratuvarlarımızda gerçekleştirilecek. Ancak daha sonraki aşamada bazı testlerinin NÜRDAM'da yapılmasını amaçlıyoruz." diye konuştu.

Tıraş, bu tür radyasyon dedektörlerinin birçok alanda kullanılabildiğini belirterek, şunları kaydetti:

"Öncelikle nükleer radyasyon ölçümlerinde, dozimetrik ölçümlerde bunları kullanabiliriz. Savunma sanayinde, uzay projelerimizde, uydu projelerimizde uzaydaki radyasyonun ölçümü konusunda rahatlıkla kullanabiliriz. Aynı zamanda hem gamaya hem de nötrona duyarlı dedektörler ürettiğimiz zaman bunları uluslararası hızlandırıcı deneylerinde, Avrupa Nükleer Araştırma Merkezindeki (CERN) ve Fermi Ulusal Hızlandırıcı Laboratuvarı'ndaki (Fermilab) nötrino deneylerinde kullanabiliriz. 28-30 volt gibi düşük voltajda çalışabilmesi, aslında birkaç pilin bile vereceği güçle çalışıyor olması büyük avantaj. Üretim aşamalarında tabii ki zorluklar var. Çünkü temiz odada çok hassas üretimler yapmanız gerekiyor. Ancak bunları başarıyla ürettikten sonra düzgün bir şekilde kapsüle yerleştirebilirseniz uluslararası büyük deneylerde, su Çerenkov dedektörlerinde, sintilasyon dedektörlerinde de kullanılabilir."

Üç yıl sürecek projenin devamında şu anda ikili işbirliği içinde oldukları ABD'deki Iowa Üniversitesinde NASA'nın ortak projesini yapan bir ekiple çalışmayı hedeflediklerini ifade eden Tıraş, şöyle devam etti:

"Onlara bu projeyle alakalı İngilizce özet metni gönderdik. Şu anda NASA için uydular tasarlıyorlar, ekiple görüşme aşamasındayız. Burada üretmiş olduğumuz RadFET (Radyasyona Duyarlı Alan Etkili Transistörler Dedektörleri) dedektörlerinin onlar da kabul ederlerse ilerleyen süreçte uydulara entegre edilmesini ve uzaydaki radyasyon ölçümlerinde, gama ve nötron ölçümlerinde de kullanılmalarını amaçlıyoruz. Bu gerçekleşecek olursa tabii ki de bu proje 3 yılla sınırlı olmayacak. İlerleyen zamanlarda daha büyük çaplı RadFET dedektörlerinin gama ve nötronlar için üretilmesi amacıyla Avrupa Birliği projelerinden fon desteği almayı da amaçlıyoruz."

Projenin araştırmacılarından Nijeryalı Saleh Abubakar da radyasyon dedektörleri alanında doktora yaptığını belirterek şimdi de silikon tabanlı ince filmlerden radyasyon dedektörleri geliştirdiklerini aktardı.

ERÜ Fen Fakültesi Fizik Bölümü Nükleer Fizik Ana Bilim Dalı Öğretim Üyesi, Araştırma Dekanlığı Dekan Yardımcısı Doç. Dr. Emrah Tıraş, AA muhabirine, atom altı parçacıklardan biri olan nötrinoların (Işık hızına yakın hıza sahip, elektriksel yükü sıfır ve maddelerin içinden neredeyse hiç etkileşmeden geçebilen temel parçacıklar) bir elektronun kütlesinin milyonda birine sahip olduğunu söyledi.

Nötrinoların önemine dikkati çeken Tıraş, ışığı taşıyan fotonlardan (küçük ışık parçacıkları) sonra evrende en bol miktarda bulunan atom altı parçacık olan nötrinoların maddeyle çok etkileşmediklerini, etkileşmedikleri için de güneşin içerisindeki nükleer tepkimelerden, süpernova patlamalarından (enerjisi biten büyük yıldızların şiddetle patlaması), evrendeki farklı kozmik etkileşimlerden ve galaksilerden bilgi taşıdığını anlattı.

Bu bilgilere ulaşabilmek için Fermi Ulusal Hızlandırıcı Laboratuvarı'nda (Fermilab) nötrino deneyleri yapıldığını belirten Tıraş, "Nötrinolar aslında atom altı parçacıklardan bir tanesi ancak hakkında çok az bilgi sahibi olduğumuz, en kritik parçacıklardan biri. Nötrinolar maddeyle çok az etkileştikleri için algılanması çok zor, o yüzden de biz bu parçacıklara 'hayalet parçacık' diyoruz." şeklinde konuştu.

Tıraş, Erciyes Nötrino Araştırma Grubu olarak 2021 yılının başından bu yana ABD Enerji Bakanlığının kontrolündeki 17 ulusal laboratuvardan biri olan Fermilab'ta 3 uluslararası nötrino deneyinin, aynı zamanda Kaliforniya'daki Berkeley Üniversitesinde sürdürülen EOS deneyinin resmi üyesi olduklarını aktardı.

Fermilab'ta yürütülen ANNIE, DUNE ve NOvA nötrino deneylerine değinen Tıraş, ekip olarak bu deneylerde sadece simülasyon ve veri analizi çalışmaları yapmadıklarını, aynı zamanda da dedektör AR-GE çalışmaları yürüttüklerini dile getirdi.

Nötrino parçacıklarını daha iyi algılayabilecek hassas dedektör sistemleri geliştirmeye çalıştıklarını vurgulayan Tıraş, aynı zamanda parçacıklar için kurdukları bu deneylerin elektronik sistemleri, ara yüz kontrol mekanizmaları ve analizleri için de yazılımlar geliştirdiklerini kaydetti.

Hibrit nötrino dedektörü olarak bilinen Berkeley Üniversitesi'ndeki EOS deneyinin sürdüğünü anlatan Tıraş, şöyle devam etti:

"Bu deneyin içerisinde sadece su yok. Su bazlı sıvı sintilatör dediğimiz özel karışımlı bir madde kullanıyoruz. Ancak bunun içerisinde nötrino parçacıkları etkileştikleri zaman hem sintilasyon fotonları hem de Çerenkov fotonları oluşuyor. Bu sintilasyon ve Çerenkov fotonlarını hassas bir şekilde ayırt edebilmek yapay zeka yöntemleriyle mümkün. Klasik yöntemlerle biz bunları yaklaşık yüzde 85-90 aralığında bir verimlilikte ayırt edebilirken bizim uyguladığımız yeni yapay zeka yöntemleri ve modelleriyle Çerenkov fotonları ile sintilasyon fotonlarını yüzde 95 verimlilikle başarılı bir şekilde ayırt edebildik. Geliştirdiğimiz yapay zeka modellerini aynı zamanda resmi üyesi olduğumuz uluslararası deneylerle, Fermilab'taki ANNIE ve Berkeley Üniversitesindeki EOS deneyinde işbirliği halinde olduğumuz gruplarla paylaşıyoruz. İlerleyen aşamada da bu yapay zeka modelleri ve metotlarının uluslararası deneylerdeki verilere uygulanması konusunda aktif üyelerden biri olmayı amaçlıyoruz."

Deneyde kullandıkları yapay zeka modeli hakkında da bilgi veren Tıraş, "Yapay zekanın bir alt kümesi olan Makine Öğrenmesi tabanlı sınıflandırma yöntemlerini veri setimize uygun parametre ayarlamaları yaparak yani optimize ederek uyguladık. Sonrasında ise önerdiğimiz optimize modellerden oluşan bir topluluk modeli kullanarak Çerenkov/sintilasyon fotonlarının ayrımını hassas bir şekilde gerçekleştirdik." dedi.

Bu çalışmaların ilk aşamasını tamamladıklarını ve makalelerinin yayın için alandaki saygın dergilerden birinde hakem değerlendirme sürecinde olduğunu anlatan Tıraş, aynı zamanda bu çalışmanın sonuçlarının ABD'de Cornell Üniversitesi tarafından kurulan çevrim içi bir site olan ve hakemlik değerlendirmesi öncesi makalelerin paylaşıldığı ArXiv'da yayınlandığını, ciddi anlamda ses getirdiğini ve geri dönüşler aldıklarını dile getirdi.

Tıraş, projenin Yükseköğretim Kurulu (YÖK) Araştırma Üniversiteleri Destek Programı kapsamında 1 milyon liranın üzerinde destek aldığını ve farklı model ve veri setleri üzerine uygulanan ek projenin ise Türkiye Bilimler Akademisi genç bilim insanı ödülü kapsamında desteklendiğini söyledi.

Yapay zeka üzerine çalışan doktora sonrası araştırmacı Dr. Merve Taş da deneylerde elde ettikleri sağlıklı verileri yapay zekayla entegre ederek başarılı sonuçlar elde ettiklerini, klasik yöntemlere kıyasla çok daha verimli sonuçlar aldıklarını kaydetti.