Türkiye'de, yüksek potansiyele sahip agat ve opal gibi taşlar toplanarak, Süstaşı Uygulama ve Araştırma Atölyesi'nde kolye, yüzük, bileklik, broş gibi takılar ile anahtarlık, isimlik, plaket, masaüstü süs eşyası, dekoratif malzeme ve SPA taşı gibi eşyalara dönüştürülüyor.

Yaz aylarında, okulların kapalı olduğu dönemde de çalışmalarını sürdüren atölye, memleketlerine veya ülkelerine gitmeyen doktora öğrencileri, akademisyenler ve vatandaşların arazi çalışmaları ile taş kaynağını sağlamaya çalışıyor.

Süstaşı Uygulama ve Araştırma Atölyesi'nin kurucusu Prof. Dr. Fetullah Arık, AA muhabirine, Türkiye'nin her yerinde yarı değerli taşlarla karşılaşmanın mümkün olduğunu söyledi.

Özellikle yarı değerli taşların Yozgat, Aksaray, Konya, Eskişehir, Afyonkarahisar ve Ankara bölgelerinde bulunduğunu vurgulayan Arık, "Bulunan taşlar atölyemize getirilir ve işleme sürecine konulur. Taşlar atölyede tasnif edilip temizlendikten sonra kesim işlemlerine başlar. Bu taşlar üzerinde şekillendirme, aşındırma, parlatma ve son aşama olan takıya dönüştürme aşamaları gerçekleştirilir." dedi.

Konya bölgesinde, özellikle Meram ilçesi Takkeli Dağ mevkisinde genç volkanizmaya bağlı olan çört, silis, opal ve agat taşlarının bulunabildiğini belirten Arık, "İşlenebilir ve parlatılabilir her tür taşı değerli olarak sınıflandırabiliyoruz. Taşın değerli veya yarı değerli olması önemli ama işlenebilir olması da son derece önemli. Biz bölgede bulduğumuz hemen hemen her taşı inceleyerek işlenebilirliğini değerlendiriyoruz." diye konuştu.

– "Farklı bulunan her taş atölyeye getiriliyor"

İnsanların özellikle internette gördükleri yanlış bilgilerin etkisiyle atölyeye taş getirdiğini ifade eden Arık, "Vatandaşlar doğada bulduğu her taşı değerli olarak düşünüp bize getirebiliyor. Göktaşı bir ara popüler hale gelmişti, o nedenle vatandaşlar göktaşlarıyla ilgili yoğun bir arayış gerçekleştiriyor." dedi.

Arık, taşların şekline göre parlatıldıktan sonra kolye, küpe, bileklik, broş gibi şekillerde işlenebildiğini anlatarak, masa üstü süs taşı, dekoratif taş, isimlik, anahtarlık, tespih, SPA ve tambur taşı gibi geniş bir yelpazede üretim yaptıklarını söyledi.

Süstaşı'nın, Orta Doğu ve Türkiye'nin en kapsamlı atölyelerinden biri olduğuna dikkati çeken Arık, şunları kaydetti:

"Ülkemizde çok ciddi bir yarı değerli taş potansiyeli var. Örneğin Eskişehir'de kalsedon ve opal, Yozgat'ta ametist ve agat. Ankara Çubuk agatı oldukça iyi bilinen yarı değerli taşlarımızdır. Bu taşların sadece doğru gözle bakılıp değerlendirmeye tutulması gerekiyor. Saha çalışmalarımız esnasında bölgemiz zengin olduğu için hemen hemen her gittiğimiz arazide bir takım işlenebilir yarı değerli taşlar buluyoruz. Değerli taşlar maalesef ülkemizde çok yaygın değil. Değerli taş ülkemizde sadece birkaç noktada bulunabiliyor. Örneğin diaspor oluşumları sadece Muğla bölgesinde yaygın. Bazı beril türleri de Tokat bölgesinde ortaya çıkıyor. Ülkemize baktığımız zaman yarı değerli taş potansiyeli, değerli taş potansiyelinden daha yaygın durumdadır."

Konya Teknik Üniversitesi (KTÜN) Jeoloji Mühendisliği Bölümü Doktora Öğrencisi Azerbaycanlı Nicat Alimammadov ise genellikle gerekli ekipmanlarla araziye çıktıklarını belirtti.

Doğadan toplanan numunelerin atölyeye getirildiğini vurgulayan Alimammadov, "Arazide gezdiğimiz zaman çoğunlukla yarı değerli taşlar elimize geçiyor ve bu taşları hocamızla değerlendiriyoruz. Burası hem maden arama bölgesinden getirdiğimiz numunelerin değerlendirilme ve laboratuvara hazırlanma sürecinde hem de süs taşları veya diğer kayaçları öğrenmemizde çok işe yarıyor. Öğrenci olarak bu süreçte bizi buluşturduğu için atölye bize katkı sağlıyor." ifadelerini kullandı.

Kuraklığın yanı sıra yer altı suyu seviyesindeki azalmaya bağlı oluşan yarıklar, Orta ve Batı Anadolu havzalarının önemli sorunlarından biri haline geldi.

Konya Ovası'nda son yıllarda hızla artan obrukların yanı sıra yarıklar da yöre halkını tedirgin ediyor. Çumra, Emirgazi, Tuzlukçu, Selçuklu, Karapınar ve Altınekin ilçelerinde görülen yüzey yarıklarının sayısı her geçen gün artıyor.

Yaklaşık 1 ay önce Çumra ilçesi Adakale Mahallesi'nde oluşan 2 kilometre uzunluktaki yarık, derinliğiyle görenleri endişelendiriyor.

Altınekin ilçesi Dedeler Mahallesi'nde ise geçen yıl oluşumu başlayan yarıklar, her ne kadar yağışlar ve toprak taşınımı nedeniyle izleri silinse de yerleşim yerindeki yapılarda bozulmalara neden oluyor.

Mahalledeki mezarlıkta, Osmanlı dönemi eserlerinden, kitabesinden 1528'de yaptırıldığı anlaşılan, Horasanlı tasavvuf alimlerinden Taşgun Baba'nın metfun olduğu türbenin duvarlarında yarıklar nedeniyle çatlak meydana geldi.

Dedeler Mahallesi Muhtarı Erdoğan Şen, AA muhabirine, geçen yıl merada oluşan 2 kilometrelik yarıkların yerleşim yerlerinde hasara yol açtığını söyledi.

Yarıkların hasarının her geçen gün arttığına dikkati çeken Şen, "Yarıklar mahallemizin kuzeyine doğru ilerledikçe yeni restorasyon olmasına rağmen türbenin duvarlarında oynama ve çatlaklar meydana geldi, halen de devam ediyor. Yeni yeni çatlaklar oluşmaya başladı." diye konuştu.

Şen, mahallede sulu tarım yapıldığını belirterek, "Yer altı suyuyla tarım yapıldığı için mahallemizin yüzde 60'ında su bitmiş vaziyette. Şu anda 430 metre derinliğe kadar kuyu kazılıyor. Mısır ya da yeşillik sulandıkça su çekilmeye devam ediyor." dedi.

Yarıklar nedeniyle ev ve garajlarda da çatlakların sürdüğüne değinen Şen, mülk sahiplerinin bunun üzerine tadilat yaptırdığını dile getirdi.

– "Kuraklık, yarıkları tetikliyor"

Konya Teknik Üniversitesi Obruk Araştırma ve Uygulama Merkezi Müdürü Prof. Dr. Fetullah Arık da yarık oluşumunun devam ettiğini söyledi.

Çumra, Emirgazi, Tuzlukçu, Selçuklu, Karapınar ve Altınekin ilçelerinde görülen yüzey bozulmalarının hepsinde ekibiyle yüzey araştırmaları yaptıklarını ifade eden Arık, bu 6 bölgedeki en derin ve büyük olanının ise Çumra'daki uzunluğu 2 kilometreyi, yarık açıklığı 1 metre, derinliği ise 7-8 metreyi bulan yüzey deformasyonu olduğunu bildirdi.

Altınekin'de güneyde doğu-batı yönlü faya paralel şekilde yüzey yarıklarının görüldüğünü anlatan Arık, şunları kaydetti:

"Buradakiler sismik değil, depremle çok fazla ilgisi yok ancak havzada uzun yıllardır devam eden kuraklık, iklim değişikliği ve bu havza içindeki yoğun su kullanımı yer altı seviyesini giderek düşürüyor. Suyunu kaybetmiş olan güncel sedimanlar da (kayaç) sıkışıyor. Sıkışmaların olduğu yerde havza kenarındaki ince yerlerden kalınlaşan yere doğru olan bölgelerde bu şekilde yarıklar olacak. Havza içinde kuraklık devam ettiği sürece yarıklar olmaya devam edecek."

Çumra Sulaması ana iletim kanalı olan Apa Alemdar İsale Kanalı'nın (Çarşamba Kanalı) 18. kilometresinde tarihi Kısıkyayla Regülatörü'nün taş ayağının kenarında 22 Mayıs'ta oluşan obruk nedeniyle kanalda suyun akışı kesildi.

Oluşum anı cep telefonu kamerasıyla görüntülenen dev çukuru kapatmak için DSİ ekipleri, proje çalışması başlattı.

İş makineleriyle büyük kayalarla doldurulan yere, kil ve çakıl başta olmak üzere onlarca kamyon malzeme getirildi.

Obruğun kapatılmasıyla kanala tekrar su verilmeye başlandı.

– Tekniğine uygun doldurma yapılmayan obruklar tehlikeli

Konya Teknik Üniversitesi Obruk Araştırma ve Uygulama Merkezi Müdürü Prof. Dr. Fetullah Arık, Konya Kapalı Havzası'nda binlerce büyüklü küçüklü obruk olduğunu anımsattı.

Obrukların doldurulması ve kapatılmasıyla ilgili bugüne kadar doğru bir mühendislik çalışmasının yapılmadığını anlatan Arık, "Özellikle vatandaşların kendi imkanlarıyla arazi malzemesiyle doldurduğu obruklar güvenli değil. Zira tekniğine uygun şekilde doldurulmadıklarından daha sonradan yeniden çökebiliyorlar ki havza içinde çok sayıda obrukta bunu gözlemledik." dedi.

– Obrukları kapatmak için çeşitli mühendislik yöntemleri var

Arık, obruklara yönelik iyileştirme çalışmalarından örnekler vererek, şöyle konuştu:

"Dereceli malzemeyle doldurma, derin karıştırmalı enjeksiyon yöntemleri ya da doğrudan yutma deliğine enjeksiyon yapılarak da mühendislik çözümleri üretilebiliyor. Nihayetinde yer altında obruğun tabanında kaçma deliği ya da yutak dediğimiz malzemenin gittiği bir bölge var. Bu bölgenin tıkanması önemli çünkü altta büyük bir karstik sistem var. Bunun tamamını doldurma şansımız yok. Sadece o obrukla ilgili bir iyileştirme yapılması lazım. Mühendislik çözümlerinin tamamı o obruğa özeldir. Yani bir obrukta uygulanan çözüm, diğerine tıpatıp uygulanamayabilir. Orada detaylı mühendislik çalışmasının yapılıp ondan sonra çözümünün üretilmesi gerekiyor."

– "Bölgede toplamda 20'nin üzerinde farklı çöküntü yapısı meydana geldi"

Çarşamba Kanalı üzerindeki obrukların karstik boşluklara malzemenin hareket etmesi sonucunda oluştuğunu vurgulayan Arık, "Kanalın içinde tabii kaplamanın olduğu yerde özellikle uzun süreli kurak dönemde ince çatlaklar, yarıklar genişlemiş, Apa Barajı'ndan sulama için su verildiğinde yoğun bir şekilde su hareket ederek yer altına obrukları oluşturmuş. Gökhüyük'ten başlayarak Balçıkhisar, Doğanlı, Kısıkyayla ve güneyde Dineksaray'da olmak üzere toplamda 20'nin üzerinde farklı çöküntü yapısı meydana geldi." ifadelerini kullandı.

– "Yutma deliğine büyük kaya blokları atılıyor"

Arık, Kısıkyayla Regülatörü'nün taş ayağının kenarındaki obruğun DSİ'nin mühendislik çalışmasıyla kapatıldığını belirterek, şunları kaydetti:

"Bölgede daha sonra yaptığımız incelemelerde DSİ'nin iyileştirme çalışması yaptığını gördük. Önce yutma deliğine büyük kaya blokları atılıyor. Kapanma sağlandıktan sonra daha ince malzemeyle dolgulanıyor, araya killi malzemeler koyuluyor. Sonra giderek incelen malzemeyle en üste de kil dolguyla geçirimsizlik sağlanıyor. Geçirimsizliğin sağlandığını artık oradan suyun kaçmadığını gözlemledik. Bu da bölgede mühendislik anlamında proje geliştirerek yapılan ilk çalışma olarak kayıtlara geçmiş oldu."