Kültür ve Turizm Bakanlığının tarihi ve kültürel değerlerin korunması amacıyla bölgede başlattığı çalışmalar, Kapadokya Alan Başkanlığınca sürdürülüyor.

Kapadokya Alan Başkanlığı ekipleri, UNESCO Dünya Miras Listesi'nde yer alan Kapadokya'da, iklim, zaman, çevresel koşullar, insan etkisi gibi faktörlerden etkilenerek onarıma ihtiyaç duyan 14 peribacası tespit etti. İlk etapta bunlardan 4'ünde bakım, onarım ve restorasyon çalışması başlatıldı. Risk oluşturan diğer peribacaları da peyder pey restore edilecek.

– Doğaya uygun malzemeler kullanılıyor

Çalışmanın yapıldığı peribacalarının zarar görmemesi için kurulan iskele parçaları yapıya keçeyle tutturulurken, onarımda kullanılan malzemeler doğaya uygun ve uzun ömürlü olması için uzman görüşleri alındıktan sonra komisyon kararı ile uygulanıyor.

Kapadokya Alan Başkanı Birol İnceciköz, AA muhabirine, misyonlarının bölgenin doğal, tarihi ve kültürel değerlerini geleceğe sağlıklı şekilde taşımak olduğunu, bu kapsamda gerekli alanlarda restorasyon çalışmalarını başlattıklarını belirtti.

Özellikle Nevşehir'in Göreme beldesinde peribacalarıyla iç içe olan yerleşim alanlarının bulunduğuna dikkati çeken İnceciköz, restorasyon ve onarımlarla hem peribacalarının doğal ve tarihi kimliğinin korunduğunu hem de can ve mal güvenliğini açısından oluşabilecek risklerin bertaraf edildiğini kaydetti.

Restorasyon çalışmaları öncesinde, dünya mirasını oluşturan değerlerin kriterlerini belirleyen ve denetleyen İCOMOS (Uluslararası Anıtlar ve Sitler Konseyi) ile UNESCO'dan katılımcıların da olduğu toplantılar düzenlediklerini anlatan İnceciköz, çalışmaları insanlığın ortak mirası peribacalarını korumak adına katılımcı bir anlayışla sürdürdüklerini ifade etti.

– "14 peribacasının acil restorasyon ihtiyacı var"

Titizlikle yürütülen restorasyonda alanında uzman çevrelerden faydalandıklarını aktaran İnceciköz, "Kapadokya Alan Başkanlığı olarak peribacalarımızı acil müdahale gerektirenler, kapsamlı onarım gerektirenler gibi sınıflara ayırdık. Bunlardan 14'ünün acil restorasyon ihtiyacını olduğunu tespit edip, bilimsel çalışmalar yaptık. Bu peribacalarından dördünün lazer taramasıyla adeta röntgenlerini çektirdik. Çıkan sonuçlara göre kayaç yapıların düşeydeki hareketleri, yapraklanma, iklim ve insan etkisinin sebeplerini araştırıp bundan sonraki süreçte ömürlerinin daha uzun olması amacıyla çeşitli müdahale önerileri ürettik. Bu kapsamda çeşitli üniversitelerdeki akademisyen ve bilim çevrelerinden tavsiyeler alıp hepsinin ortak noktada buluştukları süreci komisyonumuzun onayıyla uygulamaya başladık." diye konuştu

– Yapılan çalışmalar bilim çevrelerine anlatılıyor

İnceciköz, peribacalarının bulunduğu bazı alanlardaki insan etkisine karşı gerekli önlemleri almak için gayret gösterdiklerini, en değerli amaçlarının peribacalarının ömrünü uzatmak olduğunu vurguladı.

Bilimin, uluslararası ve Türkiye'deki koruma mevzuatlarının öngördüğü ortak paydada buluşan tüm müdahale yöntemlerini benimsediklerini ve sahada uygulamaya koyduklarını dile getiren İnceciköz, şöyle devam etti:

"Bölgenin kayaç yapısına uygun malzeme, senaryomuzdaki temeli oluşturuyor. Çeşitli çemberlemeler, unsurlarla bir araya getirip tutturmak gibi detaylar var. Tabii her peribacasına aynı usulü uygulamıyoruz. Çalışmalarda hasarları ortaya koyduktan sonra, çözüm önerilerini bilim çevreleri ile görüşüyoruz. Yapılan çalışmaları, burası uluslararası sözleşme kapsamında korunan bir bölge olduğu için taraflara da açıklıyoruz. Bölgede alan başkanlığı olarak hem yatırım yapıyoruz hem ana kaynak değeri olan peribacalarının gelecek nesillere aktarılması için çalışıyor ve aynı zamanda kaçak yapılarla mücadele ediyoruz."

Göreme beldesinde gazetecilerle bir araya gelen Kapadokya Alan Başkanı Birol İnceciköz, Kapadokya'nın tarihi, kültürel ve doğal değerlerinin korunarak gelecek nesillere aktarılmasını hedeflediklerini söyledi.

İnceciköz, yürüttükleri faaliyetler kapsamında bugüne kadar 500'den fazla kaçak ve uygunsuz yapıyı ortadan kaldırdıklarını belirtti.

İneciköz, 2019'da kurulan Kapadokya Alan Başkanlığının ana amacının, UNESCO Dünya Mirasları Listesi'ndeki Türkiye'nin önemli turizm merkezlerinden Kapadokya bölgesini koruyarak kullanılmasını sağlamak olduğunu belirtti.

Her yıl dünyanın dört bir tarafından milyonlarca turistin ağırlandığı bölgede, kötü görüntü ve tahribata karşı mücadeleyi sürdüreceklerini dile getiren İnceciköz, şöyle konuştu:

"Şu ana kadar 500'den fazla yapıyı kaldırdık. Mesela bir peribacasına izinsiz mekan oluşturulmuş, kafe veya otel olarak kullanmış. Birinci derece sit alanına derme çatma şekilde kafe veya otel yapmış, geri döndürülemeyecek zararlar verilmiş. Bilimsel veriler ışığında özellikle peribacalarını kurtarmaya yönelik, aynı doğal dolgu malzemesiyle oyulmuş kısımları doldurtarak peribacasının özelliğini yeniden kazandırmaya çalışıyoruz. Yeni yapmış olduğumuz çalışmalarda 600'e yakın yeni kaçak yapı tespit ettik. Yıl sonuna kadar bunları kaldıracağız."

İnceciköz, Kapadokya'nın geleceği açısından büyük öneme sahip Turizm Master Planı'nın faaliyete alındığını belirterek, onlarca yıl sürecek çalışmaları çok kısa sürede hayata geçirdiklerini kaydetti.

Kaçak ve uygunsuz yapıların olmadığı, coğrafyanın özelliklerinin korunduğu bir Kapadokya için azimle çalıştıklarını anlatan İnceciköz, "Dünyada eşi benzeri olmayan inanılmaz bir coğrafyada yer alıyoruz. Bu coğrafyanın üst ölçekli planlarında artık neyin nerede ve nasıl yapılacağı tanımlı. Bütün bunları bölgedeki sivil toplum kuruluşlarıyla istişareyle tamamladık ve şu anda üst ölçekli planlarımız yürürlüğe girdi. Kaçak yapmaya gerek yok. Çünkü kaçak yaptıkça bölgeyi kaybediyoruz." diye konuştu.

Göreme'yi Ortahisar beldesine bağlayan ve doğal yapıya zarar verdiği gerekçesiyle 2022'de ulaşıma kapatılan kara yolunda Kapadokya Alan Başkanlığınca başlatılan kazı çalışması sürüyor.

Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürü, Kapadokya Alan Başkanı Birol İnceciköz, AA muhabirine, Kapadokya'da en çok ziyaretçi çeken Göreme Açık Hava Müzesi girişindeki kazı çalışmalarında ortaya çıkan bulguların alanın çehresini değiştireceğini söyledi.

Kapadokya Alan Başkanlığının kurulduğu günden beri birçok yatırımı projelendirdiğine değinen İnceciköz, 2024 yılında projelendirdikleri yatırımlara başladıklarını belirtti.

– "Farklı mezar tipine sahip ilk nekropol alanını bulduk"

İnceciköz, bunlardan birinin de Göreme Açık Hava Müzesi ile ilgili olduğunu dile getirerek, şöyle konuştu:

"Yıllardır kara yolu olarak kullanılan alanda arkeolojik kurtarma kazılarına başladık. Burada yeni arkeolojik alanlar tespit ettik. Bu coğrafyanın farklı mezar tipine sahip ilk nekropol alanını bulduk. Demek ki bu alan zamanında kazılmış ve bu yol eskiden açılmamış olsaydı bu alanlar çok daha önce tespit edilecekti. Biz daha önce tespit edilmemiş bu alanları inşallah insanlığa, geleceğe bir miras olarak kazandırmış olacağız. Yeni bulgular çerçevesinde hedefimiz 2025'te buranın arkeopark olarak projelendirilmesini sağlamaktır."

Başkanlığın kaçak yapı ile mücadelenin yanı sıra yeni yatırımlarla bölgenin kalkınması ve tanıtılmasına da katkı sunduğunu anlatan İnceciköz, Kapadokya'nın farklı noktalarındaki turizm merkezlerinde iyileştirme çalışmalarının yanı sıra kazı faaliyetleri de yürütüldüğünü ifade etti.

– "4 peribacamızı restorasyona aldık"

Kapadokya Alan Başkanlığının performansa dayalı bir sistemle çalışıp, bürokratik işlemlerin hızla neticelendiğine dikkati çeken İnceciköz, "Aslında 'Alan Başkanlığı sadece kaçakla mücadele ediyor' algısı doğru değil. Bölgede birçok yatırımımız da söz konusu. Bugüne kadar hiç dokunulmamış, yıkılmak üzere olan 4 peribacamızı restorasyona aldık. Sobesos Ören Yeri'nde kazı ve koruma faaliyetleri başlattık." dedi.

İnceciköz, Kültür ve Turizm Bakanlığınca başlatılan gece müzeciliği kapsamında, bölgedeki Güvercinlik ve Aşk vadileri ile Göreme Açık Hava Müzesi'nde gerekli düzenlemelerin yıl sonuna tamamlanması için çalıştıklarını sözlerine ekledi.