Kültür ve Turizm Bakanlığı tarafından "Geleceğe Miras" projesi kapsamında, Yozgat Valiliği öncülüğünde yürütülen kazı çalışmaları, İstanbul Üniversitesi Prof. Dr. Şevket Dönmez'in başkanlığında 15 gün önce başladı.

Selçuklu Sultanı İzzettin Keykavus döneminde yaptırılan kaledeki devam eden çalışmaları yerinde incelemek için Sorgun ilçesine bağlı Şahmuratlı köyü yakınlarındaki Pteria Antik Kenti’ne gelen Yozgat Valisi Mehmet Ali Özkan, kazı başkanı Prof. Dr. Dönmez'den bilgi aldı.

Vali Özkan, kazı ekibine yürütülen çalışmalarda emeği geçenlere teşekkür etti.

Kazı başkanı Dönmez de Yozgat'ın arkeolojik potansiyeli bakımından ülkenin başta gelen illerinden biri olduğunu belirterek, şunları söyledi:

"Bu bölgede Tunç, Hitit Dönemi'nden sonra Demir Çağı'na ve Roma Dönemi'ne kadar inanılmaz buluntular var. Biz de bu noktada Keykavus Kalesi’nde bakanlığımızın 'Geleceğe Miras Projesi' çerçevesinde çalışmalarımıza başladık. Mevsim şartları el verdiği sürece çalışmalarımıza devam edeceğiz. Yaklaşık 15 günlük bir süreç olmasına rağmen Keykavus Kalesi'ni çevreleyen yaklaşık 300 metrelik surun 15-20 metrelik bölümünü ortaya çıkardık. Bundan sonraki süreçte de giriş kapısıyla kalenin içerisinde çalışmalara devam edeceğiz."

Keykavus Kalesi'nde Roma ve Bizans dönemleri üzerine kazı çalışmaları olduğunu ve buradaki Selçuklu Dönemi'ni de açığa çıkarmak için çalıştıklarını belirten Dönmez, "Bizim uzmanlığımız Türk Dönemi ve bu topraklarda yaklaşık 1200 yıllık kültürümüzün açığa çıkmasını istiyoruz. Anadolu arkeolojisinde Roma ve Hitit Dönemi çok biliniyor ama bu topraklarda bizim öz kültürümüz var. Bir arkeolojik potansiyelimiz var ve bizim buradaki amacımız biraz daha Türk dönemini bütün yönleriyle ve elde edeceğimiz buluntularla birlikte açığa çıkarmak ve vurgulamak." ifadelerini kullandı.

Öte yandan kazı çalışmalarında Keykavus Kalesi'nden çıkartılan haç sembollü olan obje ise kazı evinde muhafaza ediliyor.

Selçuk Üniversitesi (SÜ) Kültür Varlıklarını Koruma ve Onarım Bölümü ile Savatra Antik Kenti Kazı Başkanı Doç Dr. İlker Işık, ekibiyle Karatay ilçesindeki Yağlıbayat Mahallesi'nde bulunan antik kentte yürüttüğü çalışmalarda, bilinmeyenleri gün yüzüne çıkarıyor.

Arkeolojik yüzey araştırmalarıyla tespit edilen ve 2021'de kazı çalışmalarına başlanan Antik Roma Dönemi'nden kalma tiyatronun güneyinde 2 kuyu mezar olduğu belirlendi.

– "Neredeyse sağlam diyebileceğimiz pişmiş toprak kaplar ortaya çıktı"

Heyecan uyandıran tespitin ardından başlatılan kazı çalışmasıyla ilgili AA muhabirine açıklama yapan Işık, Savatra'da kilometrelerce uzunluğunda büyük dehliz alanları olduğunu bildiklerini söyledi.

Bu yapılardan biriyle karşılaştıklarını değerlendirerek, hemen kazı çalışmasına başladıklarını anlatan Işık, "Burada kuyu bir mezar yapısıyla karşılaştık. Kuyunun köşelerine bırakılmış ve neredeyse sağlam diyebileceğimiz pişmiş toprak kaplar ortaya çıktı. Bulunan toprak kapların içerisinde, başı olmayan bebek iskeletleri, kapların üstlerinde de köpek başı iskeletleri mevcuttu. Bunun dini ritüelin karşılığı olarak yapıldığını düşünüyoruz. Dünyada ve Anadolu'da örneği çok nadir olan bir mezar tipi." diye konuştu.

– Buluntularla ilgili bilimsel çalışma başlatıldı

Işık, uzman ekiplerin bu buluntulara ilişkin bilimsel çalışma başlattığını dile getirdi.

Prof. Dr. Kemal Gökay'ın yaptığı jeo-radar çalışmasıyla bu kuyunun 3 metre güneyinde başka bir kuyu mezarla karşılaştıklarına değinen Işık, şunları kaydetti:

"Bu kuyuda da bebek ve köpek iskeletleri çıktı, ancak diğerinden farklı olarak, tilki, sığır, at ve eşek kemikleriyle de karşılaştık. Bu heyecan verici çalışmanın ardından, alanı daha fazla genişletebilmenin çalışmasını yapıyoruz. Bu bağlamda fizyolojik çalışmalar gerçekleştirdik. Seramik örneklerine baktığımız zaman, Erken Roma İmparatorluğu Dönemi'nden, Geç Antik Çağ'a kadar, yani günümüzden 1500-1600 yıl öncesine kadar giden zaman aralığında var olmuş buluntular karşımıza çıktı. Başka kuyu mezarlara da ulaştıktan sonra umuyoruz ki Anadolu'nun kültür tarihine hizmet edecek yeni bulgularla karşılaşırız. Çıkan her buluntu belki tarihi biraz daha geriye götürebilir."

Antik kentte yürütülen diğer çalışmalara da işaret eden Işık, önemli bir kurgan mezar kazı yaptıklarını, antik tiyatronun batısındaki höyükte bulunan kilisenin de temelini ortaya çıkarmak için kazı çalışması yaptıklarını kaydetti.

Kültür ve Turizm Bakanlığından yapılan açıklamaya göre, Kızlan Osmanlı Batığı kazı çalışmaları, Mavi Miras Projesi kapsamında, Dokuz Eylül Üniversitesi Sualtı Araştırmaları Merkezi (SUDEMER) tarafından yürütülüyor.

Bu yılki kazılarda, geminin kimliğini ve battığı dönemi aydınlatan önemli buluntulara ulaşıldı. Yeniçerilere ait tam 14 tüfek, yaklaşık 2 bin 500 kurşun misket ve patlamış top gülleleri, geminin çatışmaya girdiğini ortaya koyuyor. Ayrıca Çin'in İslam pazarları için ürettiği düşünülen mavi boyalı porselen kase setleri, geminin özel bir görev veya diplomatik bir misyon taşıdığına işaret ediyor. Porselenlerin paketlenmiş halde bulunması, hediyelik eşyalar olarak gemide taşındığını düşündürüyor.

Gemi personeline ve askerlere ait olduğu tahmin edilen pipo, şimşir taraklar, bakır kaplar, seramik testiler ve küpler de kazı alanında gün yüzüne çıkarıldı. Özellikle Tunus, Djerba bölgesi üretimi seramiklerin varlığı, geminin çıkış noktasının Kuzey Afrika olabileceğini gösteriyor.

Kızlan Batığı, Türkiye karasularında ilk defa Yeniçeri askerlerinin yer aldığı bir Osmanlı gemisine ait kalıntıların ortaya çıkarıldığı kazı olarak tarihe geçti. Geminin sancak bordasından ahşap parçalar gün yüzüne çıkarılırken, yapım tekniğine dair önemli bilgilere de ulaşıldı. Tüm bulgular, geminin 17. yüzyılın ikinci yarısında, bir mücadele sonrasında battığını işaret ediyor.

Kazı çalışmalarının 2025'te tamamlanması planlanıyor. Keşif Osmanlı denizcilik tarihine ışık tutacak yeni bilgilerin ortaya çıkmasını sağlayacak.

Kazı başkanı ve Hitit Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesi Arkeoloji Bölümü Dr. Öğretim Üyesi Eric Jean, AA muhabirine, Porsuk-Zeyve Höyük'te kazı çalışmalarının 1968'te başladığını, kendisinin de bu yıl kazı başkanı olarak görev yaptığını söyledi.

Porsuk-Zeyve Höyük'ün Akdeniz'e giden yol üzerindeki konumundan dolayı çok önemli olduğunu belirten Jean, höyükte ilk yerleşmelerin Hitit döneminde milattan önce 1600'lü yıllarda kurulduğunu anlattı.

Höyükte Hitit, Demir Çağı, Helenistik ve Roma dönemlerine ait izlerin bulunduğuna dikkati çeken Eric Jean, "Porsuk'taki tüm sur duvarlarına baktığınızda özellikle Tunç Çağı yani Hitit ve Orta Demir Çağı dönemlerine ait büyük bir fark var. En güçlü, en büyük surlar Hitit dönemine ait. Hitit merkezlerinde olduğu gibi taş temeller ve subasmanları üzerinde kerpiç ve arada ağaçlar var. Şimdi koruma altına alabilmek, önlem alabilmek için yeni kerpiçler yapılıyor." diye konuştu.

– İlk yangın milattan önce 16. yüzyılın ilk yarısında olmuş

Jean, Mezopotamya'da güçlü yapılar için yeteri kadar taş olmadığından kerpiç tercih edildiğini, Anadolu'da da hem taş hem de kerpiç kullanıldığını dile getirdi.

Hitit döneminde yapılan kerpicin yangınlardan dolayı beton gibi sağlam olduğunu vurgulayan Jean, şunları kaydetti:

"Yüksek duvarları sadece taştan yapmak çok zor olur diye düşünüyorum. Kerpiç daha kolay, pratik, kalıplı, daha hızlı bir şekilde yapılıyor. Tonlarca yük taşımadan koyabilirsiniz. Kerpiç sadece sağlıklı değil, aynı zamanda çok da sağlamdır. 1000 yıllar boyunca bunun kullanılması, çok sağlam olduğunu gösterir. Çok güçlü bir yapı. Aynı zamanda tabii ki bakım gerekir. Genellikle sadece kerpiç yapılmıyor, üzerini düzeltmek için sıva yapılıyor. Bakım görmeyen kerpiç duvar yıkılıyor. Hitit dönemindeki kerpiçler çok sağlam. Onlar aynı zamanda yangın görmüş. Arkeologlar için yangın yaşanınca bir mucize oluyor çünkü kerpiçler beton gibi oluyor. İlk yangın, son yapılan tarihlendirmelere göre milattan önce 16. yüzyılın ilk yarısında. İkinci yangını söylemek biraz zor ama 15. yüzyılın sonlarında ya da 14. yüzyılın içinde."

Aksaray Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesi Arkeoloji Bölümü ve Kazı Başkanı Prof. Dr. Osman Doğanay, AA muhabirine, Tyana Antik Kenti'nin Kemerhisar beldesinin altında kurulu olduğunu söyledi.

Antik kentin İç Anadolu Bölgesi'ni Gülek Boğazı yoluyla Pozantı üzerinden Akdeniz'e bağlayan bölgede kurulduğunu belirten Doğanay, konumundan dolayı tarihin çok eski dönemlerinden beri birçok ordu ve toplumların geçiş noktası olduğuna dikkati çekti.

Doğanay, Tyana'nın stratejik öneminden dolayı tarih boyunca kesintisiz iskan gördüğüne işaret ederek, "Bu özelliğiyle Anadolu'daki ender kentlerden biridir. Yaptığımız arkeolojik kazılarda milattan önce 2 bin 500'lerde burada bir yerleşim vardı kesinlikle, bunu kanıtlamış olduk. Burada 2016'dan beri Kültür ve Turizm Bakanlığının izniyle arkeolojik kazı, araştırma ve restorasyon çalışmaları yapmaktayız. Kentin bu stratejik öneminden dolayı turizm potansiyeli son derece yüksek." dedi.

Bu yıl kazılara kemerlerin bulunduğu bölgeden başladıklarını ve genişleterek devam ettireceklerini anlatan Doğanay, şunları kaydetti:

"Hristiyanlığın Anadolu'daki en erken sekizgen planlı ve dünyada sekizgen planlı olarak korunan tek kilisenin büyük bir kısmı ortaya çıkarıldı. 2024 yılı çalışmalarımız kapsamında kilisenin yan neflerinden (geçit) birisini ortaya çıkarıyoruz. Yani Hristiyanlığın resmi din olmasından kısa bir süre sonra sekizgen planda yapılmış, galeri katı ve üst katı da olan bir kilise. Aynı zamanda piskoposluk kilisesi olması sebebiyle burada bir piskopos sarayının da varlığı söz konusu. O bölgede kazılar yapıyoruz. Bunun dışında bir vaftizhane yapısı var." diye konuştu.

– "Antik dünyanın günümüze kadar gelmiş sekizgen tek kilisesi"

Doğanay, kilisenin restorasyon çalışmalarının ardından kazı alanındaki kemerlerle entegre edilerek gezilebilecek bir alan haline getirilebileceğini aktardı.

Restorasyonun ardından alanı ziyarete açmak istediklerini dile getiren Doğanay, "Kilisenin en önemli özelliği, antik dünyanın günümüze kadar gelmiş sekizgen tek kilisesi ve Hristiyanlığın en erken kilisesi olması. Yaptığımız kazılar neticesinde ortaya çıkarılan buluntularla bunu ispatlamış durumdayız. İleride daha detaylı bilgilere de ulaşacağız." ifadelerini kullandı.

Çelik, antik kenti gezerek çalışmalar hakkında Kazı Heyeti Başkanı ve Aksaray Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesi Arkeoloji Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Osman Doğanay'dan bilgi aldı ve bir mezarda kazı yaptı.

Ziyaretin ardından basın mensuplarına açıklamalarda bulunan Çelik, Tyana Antik Kenti'nde yaklaşık 5 bin yıl kesintisiz yaşamın sürdüğünü söyledi.

Bölgenin özellikle antik dönemde ve Roma döneminde çok önemli bir yerleşim yeri olduğunu belirten Çelik, şunları kaydetti:

"Bahçeli beldemizde bulunan Roma Havuzu'ndan buraya su kemerleriyle su taşınmış. Antik dönem tarihçilerinin kitaplarında hemen her antik dönem tarihçisi buraya atıf yapıyor. Aynı zamanda burası Hititler'in yıkılmasından sonra oluşan bölgesel krallık olan Tabal Krallığı'nın da başkenti. Bizans döneminden sonra burası eski önemini kaybediyor. Burada yaklaşık 40 senedir kazı devam ediyor. Osman hocam da son 8 senedir buradaki kazı alanı başkanlığını yapıyor. Arkadaşlarımızın çalışması çerçevesinde bu güzel antik kenti su yüzüne çıkaracağız."