Konya Büyükşehir Belediyesi'nin 14 ay önce hizmete aldığı Çatalhöyük Tanıtım ve Karşılama Merkezi, neolitik dönemde yaklaşık 8 bin kişinin bir arada yaşadığı ören yerinin tanıtımına katkı sağlıyor.

Açıldığı günden bu yana yerli ve yabancı ziyaretçilerden yoğun ilgi gören merkeze gelenler, interaktif ve dijital ekranlarla kentin kapısız evleri, duvar çizimleri, kadın-erkek heykelcikleri, yırtıcı hayvan kemik ve pençeleri, çoklu mezarları ve tarımın izlerini keşfediyor.

Dünyada kentleşmenin olduğu ilk yerlerden Çatalhöyük'te kazı ve bilim dünyasında önemli keşiflerin kapısını aralayan buluntuların replikaları (sanat eserinin kopyası) da sergileniyor.

– "Ziyaretçileri interaktif ve dijital cihazlarla 9 bin yıl öncesine götürüyoruz"

Çatalhöyük Tanıtım ve Karşılama Merkezi Sorumlusu Gülsün Ergen, AA muhabirine, ahşap konstrüksiyonlu karşılama merkezin Türkiye'de ilklerden olduğunu söyledi.

Merkezin, Çatalhöyük ören yerinin tanıtımına katkı sağladığına işaret eden Ergen, şöyle konuştu:

"Şu anda 1 yıl 2 ayı aşkın sürede 131 binden fazla yerli ve yabancı ziyaretçiye ev sahipliği yaptık. O dönemin yaşam biçimi, hayvan türü, bitki örtüsü ve arkeolojik kazıları gibi birçok konu hakkında bilgiler veriyoruz. Ziyaretçileri interaktif ve dijital cihazlarla 9 bin yıl öncesine götürüyoruz. Bunları rehbersiz dijital cihazlarla alabiliyorlar. Ziyaretçilerimiz ortalama 1,5-2 saat kadar vakit geçiriyorlar. İmitasyon eserlerimiz sergileniyor. Merkezde 260 kişilik konferans salonumuz ve kafemiz var. Merkezimiz bir müze niteliği taşıyor. Gelen ziyaretçilerimiz model evi deneyimleyebiliyorlar. O dönemin evine giriyorsunuz, 9 bin yıl önce bir ailenin yaşadığı evi düşünün, bu heyecan verici. Ziyaretçilerimiz merkezin çok güzel olduğunu verilen hizmetin de çok değerli olduğunu paylaşıyorlar."

Ergen, orijinal eserlerin Ankara Medeniyetler Müzesi ve Konya Arkeoloji Müzesi'nde sergilendiğine değinerek, ziyaretçilerin merkezden sonra kazı alanını gezdiğini kaydetti.

Bir inşaat firmasının Yenimahalle 310. Sokak’ta ev yapımı için temel kazma çalışması yaptığı sırada tek katlı müstakil evin duvarı yıkıldı.

İhbar üzerine olay yerine polis, sağlık ve AFAD ekipleri sevk edildi.

Olay sırasında evde bulunan Raziye Erşen (70), yara almadan kurtuldu.

Erşen, televizyon izlediği sırada büyük bir gürültü duyduğunu belirterek, "Yattığım sırada büyük bir şeyin düştüğünü duydum. Elim ayağım uyuştu. Bir süre sonra eşim ve çocuğumu aradım. Ne olduğunu anlamadım." dedi.

Olay sonrası alanda incelemede bulunan Vali Mehmet Fatih Çiçekli de, AFAD ekiplerinden bilgi aldı, yaşlı çifte geçmiş olsun dileklerini iletti.

Anadolu Selçuklu Sultanı 1. Kılıçarslan komutasındaki birleşik Türk ordusunun 1101'de Amasya, Konya ve Ereğli üçgeninde Haçlılara karşı 3 defa kazandığı zafer, gerçekleştirilecek kazılarla gelecek nesillere aktarılacak. Kazı çalışmaları Ereğli'de başlatılacak.

Projenin Ereğli ayağının bilimsel başkanlığını yürüten Selçuk Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Tarih Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Mehmet Ali Hacıgökmen, AA muhabirine, Mimari Restorasyon Kültür Varlıklarını Koruma Derneği Başkanı Serhat Şahin, Selçuk Üniversitesi, İstanbul Üniversitesi, Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi, İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa, Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi ve İstanbul Teknik Üniversitesinden akademisyenlerle "1101 Yılı Haçlı Seferleri Savaş Alanı Tespiti" projesine başladıklarını anlattı.

Projenin en önemli ayağının Konya'nın Ereğli ilçesi olduğunu vurgulayan Hacıgökmen, "Ereğli'deki tepe, Kılıçarslan'ın okçuları, savaş alanını ve Haçlıları izlediği bölge. Biz bu tepeye '1. Kılıçarslan' adını verdik. Bölgede yaptığımız yüzey araştırmasıyla nehrin ve bataklığın bulunduğu alanı ve tepeyi tespit ettik. Çalışmanın bu aşamaya gelmesi 2 yıl sürdü. Proje, Türkiye tarihi için çok önemli. Malazgirt'ten sonra kazanılmış en önemli zaferlerimizden birisi diyebiliriz." ifadesini kullandı.

– "Son nokta burada koyulmuş"

Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Tarih Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Aydın Usta da Türklere Anadolu'nun kapılarını açan Malazgirt Savaşı'ndan sonra "1101 Yılı Haçlı Seferleri"nde kazanılan zaferin Anadolu'daki Türk varlığını ispatladığını ifade etti.

Bu zaferin sadece Türkiye tarihi için değil, Orta Doğu'nun Türk-İslam kimliğinde kalması açısından da önemli olduğunu vurgulayan Usta, şunları kaydetti:

"Haçlı Seferleri yaklaşık 200 sene sürmüş ama Sultan Kılıçarslan burada kazandığı zaferlerle aslında bütün seferleri bitiriyor. Son nokta burada koyulmuş. 1. Haçlı Seferi'nde Sultan bir yanılgıya düşmüş ve başkent İznik'i kaybetmiş. Sonra Konya'yı başkent yapıyor ve Haçlılara karşı yeni bir savaş sistemi oluşturarak zafer elde ediyor. Haçlılar burada kaybettikleri savaştan sonra asla Orta Doğu'ya yeterli nüfusu getiremiyor. Daha da önemlisi 1101 Yılı Haçlı Seferleri, normal Haçlı Seferleri silsilesinde görünmüyor çünkü burada çok büyük bir hayal kırıklığı var. Sultan Kılıçarslan buranın Türkiye olması adına hem de Orta Doğu'nun İslam kimliğinde kalmasında son derece önemli bir başarı elde etmiş. Böylesine büyük başarılar ve yurdumuzun Türkiye olarak isimlendirilmesini biz bu büyük sultana borçluyuz."

– "Gerekirse DNA analizlerine kadar ilerleyen bir süreci inceliyoruz"

İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa Osteoarkeoloji Merkezi Müdürü Prof. Dr. Vedat Onar ise projenin çok yönlü incelendiğini belirterek "Burada 100 bin kişilik bir ordudan bahsediliyor. Sultan Kılıçarslan'ın da yaklaşık 15 bin kişilik bir ordusu var. Bunların çarpışmasına bağlı olarak biz savaş alanında atların koşum takımlarından tutun üzerine giydirilen malzemeye, varsa askerlerin toplu gömülerinden, ortaya çıkarabilmek, kemiklerine kadar insanları tanımlamak için antropolog arkadaşları da ekibimize dahil edeceğiz. Burada radyokarbon değerlendirmesinden tutun izotop analizlerine, gerekirse DNA analizlerine kadar ilerleyen bir süreci inceliyoruz." diye konuştu.

Onar, şöyle devam etti:

"Projemizde istediğimiz sonuçları aldığımız zaman Haçlılarla ilgili veriler elde edeceğiz. Selçuklularla ilgili Selçuklu zooarkeolojisi ve osteoarkeolojisi ile ilgili veriler elde edeceğiz. O günkü sosyal yaşam, beslenme alışkanlığı gibi olayları inceleyeceğiz. İzotop analizleriyle 'O günkü çevre koşulları nasıldı? Nemli bir ortam mıydı? Kurak bir ortam mıydı? Hangi bitkiler vardı?' Bilgiler, merdiven çıkar gibi gelmeye başlayacak. Dünya açısından önemli bir nokta, sadece Türkiye açısından değil. Burada bu çalışmayla Avrupalının sakladığı noktaların artık kaçınılmaz olduğu vurgulanacak. Nasıl ki Kılıçarslan o gün son darbeyi vurduysa, istediğimiz sonuçlar elde edilirse 1101 Yılı Haçlı Seferleri ile ilgili son damgayı da bu projeyle vurmayı istiyoruz."

Kayalıpınar'da Sivas Müze Müdürlüğünce Almanya Marburg Philipps Üniversitesi Öğretim Üyesi Doç. Dr. Vuslat Müller Karpe danışmanlığında ilk kez 2005'te başlatılan kazılar, Kültür ve Turizm Bakanlığının izni ile Koç Üniversitesi Arkeoloji ve Sanat Tarihi Bölümünden Doç. Dr. Çiğdem Maner başkanlığında devam ediyor.

Farklı dönemlerde yapılan kazılarda, bugüne kadar eski Asur ticaret kolonileri, Hitit, Roma ve Bizans dönemlerine ait yapı izleri, Helenistik, Roma ve Erken Hristiyanlık dönemlerinden kalma mezarlar, Hitit kralları, prenses, prens ve görevlilerine ait çok sayıda mühür baskısı bulundu.

Kazı Başkanı Doç. Dr. Çiğdem Maner, AA muhabirine, bu yılki çalışmalarını yaklaşık 3 aydır 30 kişilik ekiple sürdürdüklerini söyledi.

Kazılarda özellikle eski Asur ticaret koloni dönemi ile Hitit, Roma ve Erken Bizans dönemine ait buluntular ortaya çıktığını belirten Maner, "Bu yılki kazılarda sürpriz buluntu ise Asur ticaret koloni dönemi yapılarında bulunan el izleri oldu." dedi.

– "Sıvama izlerini yeniden rekonstrüksiyon etmeye çalıştık"

Yaklaşık 6-7 hafta önce kerpiçlerden tarihlendirme yapmak için Ankara Üniversitesi Nükleer Bilimler Enstitüsü uzman ekibinin kazı alanına geldiğini anlatan Maner, şunları kaydetti:

"O gün köşeye güneş düştüğü vakitte duvarlarda el izleri gördüm. Daha sonra uzman restoratörlerimiz Aleyna Yaşar ve Ayla Gül ile o alanlarda çalışmalara başladık. Sıvama izlerini yeniden rekonstrüksiyon etmeye çalıştık. Bunlar çok heyecan verici çünkü eski Asur ticaret koloni dönemi dediğimiz dönem, Türkiye'de 10'dan az kazıda çıkmaktadır. Dolayısıyla buradaki örnekler ünik ve münferit, o dönemdeki sıvama hareketlerinin günümüzdeki sıvama hareketleriyle aynı olduğunu gördük. El izlerinin ve sıvama izlerinin çoğunu sergilenmesi için müzeye verdik. 2-3 tanesini de burada alanda konsolide edip ziyaretçilerin görmesi için bıraktık."

Maner, sıvama izlerinin yapıların mimarisi ve nasıl yapıldığı hakkında da ciddi bilgiler sunduğuna işaret ederek, "Sıvaların birkaç kat olduğunu fark ettik. Ayrıca bir el izinin katını kaldırdıktan sonra da tekrar altında el izlerinin olduğunu fark ettik. Günümüzde de birçok köy evinde hala sıvama izleri duvarlarda görülmektedir." diye konuştu.

Anadolu'da Neolotik Çağ'dan itibaren el baskılarının olduğunu ifade eden Maner, bunun uğur, nazar ya da ailenin simgesi olarak kullanıldığını dile getirdi.

– "8 el baskısı ve sıvama izi var"

Maner, sıvaların yapıların harç analizi ve nasıl bir mimariye sahip olduğuyla ilgili bilgiler verdiğini söyledi.

Sıvaları kaldırdıklarında kireç tabakalara rastladıklarını, o dönemlerde de bugün olduğu gibi kirecin evlere akrep, böcek gibi haşerelerin girmesini önlemek amacıyla kullanılmış olabileceğini aktaran Doç. Dr. Maner, şöyle devam etti:

"El izlerinin Türkiye'de o döneme ait tek olduğunu söyleyebiliriz. Dolayısıyla ziyaretçilerin buraya gelmesini ümit ediyoruz. Ziyaretçiler 3 bin 900 yıl evvel yaşamış insanların el izlerini görebilir. 8 el baskısı ve sıvama izleri var. Sıvama işlemini çömelerek ve tutunarak yaptıklarını anlıyoruz. Dolayısıyla mekanda bütün sıvama hareketlerini anlayıp yeniden canlandırabiliyoruz. Bu da bize o dönemi ve insanları daha yakın hale getiriyor. Arkeoloji çok soyut bir meslek, kalıntılardan medeniyetleri yeniden canlandırmaya çalışıyoruz. Bu tip buluntular ülkemize hayırlı olsun, kültür mirasımız için çok değerli bir katkı."

– "Burası Karum merkezleriyle bağlantı içerisindeydi"

Koloni Çağı döneminde Acem Höyük, Kültepe, Hattuşa gibi yerlerin büyük ticaret merkezleri olduğu bilgisini paylaşan Maner, "Bir tanesi de burada Kızılırmak kenarında Kayalıpınar. O dönemde Karum Samuha olarak bilinen bir yerdi. Ayrıca nehir ticaretiyle de zenginleşen tüccarların yaşadığı bir merkezdi. Dolayısıyla burada aslında varlıklı insanların yaşadığını varsayabiliriz. Evler büyük, duvarlar kalın ve bu izler bize o dönemdeki insanlar hakkında ciddi bilgiler veriyor. Kültepe, Hattuşa, Acem Höyük gibi önemli Karum merkezleriyle bağlantı içerisindeydi burası." ifadesini kullandı.

– "Büyüklüğü itibarıyla el izinin erkeğe ait olduğunu tahmin ediyoruz"

Kazı alanında görevli uzman restoratör Aleyna Yaşar da rastladıkları el izlerine ilişkin bilgi verdi.

İzleri ilk etapta konsolide edip kaldırmayı planladıklarını belirten Yaşar, "İç kısımda kalan cephemizi güney ve doğu duvarı olarak isimlendirdik. Bunlarda 8 kaldırma işlemi gerçekleştirdik. Bunlar yüzeyde gökkuşağı buluntusu şeklinde sıvama hareketi yapılarak yapılmış izler. Sıva yapan kişinin elinin açılma izlerini keşfettik. Buluntulardan bir kısmını ise kazı deposuna kaldırılıp konsolide işlemi yaptık. Bulunan el izinin büyüklüğü itibariyle erkeğe ait olduğunu tahmin ediyoruz." şeklinde konuştu.

Sivrihisar Belediye Başkanlığından yapılan açıklamada, kırsal Ballıhisar Mahallesi'nde yer alan ve antik çağda bir "tapınak kent" olarak bilinen yerin, bu özelliğiyle bölgenin tarihini aydınlatma noktasında kritik bir rol üstlendiği belirtildi.

Frigya Kralı Midas tarafından kurulan Pessinus'ta uzun bir aradan sonra kazı çalışmalarının yeniden başlatıldığı anlatılan açıklamada, "Eskişehir ETİ Arkeoloji Müzesi’nin öncülüğünde yürütülen çalışmalar, Kibele kültünün Anadolu'daki en önemli tapınım merkezi olan bu eşsiz kentin tarihi ve kültürel önemini ortaya çıkarmayı hedefliyor. Kazı çalışmalarının, kentin mimari yapılarının ve kültürel mirasının gün yüzüne çıkarılması açısından büyük önem taşıyor." ifadesi kullanıldı.

Sivrihisar Belediye Başkanı Habil Dökmeci'nin, Kafkas Üniversitesinden Dr. Öğr. Üyesi Abdulhadi Durukan ile antik kentte yapılan kazı çalışmalarını yerinde incelemek üzere bölgeye ziyarette bulunduğu aktarılan açıklamada, şunlar kaydedildi:

"Başkan Dökmeci, kazı çalışmalarını yapan ekipten bilgi aldı. Kazı ekipleri, Pessinus'un tarihi kimliğini aydınlatacak her türlü bulgunun ortaya çıkarılması, korunması ve kamuoyuyla paylaşılması amacıyla titiz bir çalışma yürütüyor. Bu çalışmaların sonucunda, Pessinus'un tarihi mirasının daha iyi anlaşılması ve bölge turizminin geliştirilmesi bekleniyor."

– Antik kentin tarihçesi

Eski Kral Yolu üzerinde olan antik şehrin üzerinde kurulan Pessinus Antik Kenti, Friglerce "Tanrıça Kibele" diye adlandırılan ana tanrıçanın bulunduğu en önemli tapınma yerlerinden biri olarak biliniyor.

Ankara-Eskişehir kara yolu üzerinde Sivrihisar'ın 13 kilometre güneyindeki Ballıhisar Mahallesi'nde bulunan antik kentin, ana tanrıça için yapılan törenlere sahne olduğu belirtiliyor. O dönemlerde kendini ana tanrıçaya adayanların merkezi konumuna gelmiş Pessinus'tan geçen Kral Yolu, güvenilir ve kestirme olduğundan Roma ve Bizans dönemlerinde de kullanıldı. Antik kentin yakınlarında yol kalıntıları görülebiliyor.

Roma Dönemi'nde Pessinus'a giden yollarda mil taşlarının kullanıldığı, Helenistik Çağ'da şehirdeki tapınak onarılarak, meclis binası, stoa, kanal, tiyatro ve yolların yapıldığı tespit edildi.

Belçikalı ve Avustralyalı ekipler tarafından 1967-2011 yıllarında yapılan kazılarda Helenistik, Roma ve Bizans dönemlerine ait tapınak alanı, merdivenli tiyatro ve sütunlu cadde ortaya çıkarıldı. Bu eserler, Eskişehir ETİ Arkeoloji Müzesi'nde ve Pessinus'ta kurulan açık hava müzesinde sergileniyor.

Kazı heyeti başkanı ve Floransa Üniversitesi Tarih, Coğrafya, Arkeoloji ve Sanat Tarihi Bölümü Öğretim Üyesi Doç. Dr. Marina Pucci, AA muhabirine, bu yıl kazıların yaklaşık bir ay önce başladığını ve dört farklı üniversiteden büyük bir ekiple çalışma yürütüldüğünü söyledi.

Bu yıl üç farklı noktada, Helenistik, Demir ve Orta Bronz Çağı tabakalarında kazı yaptıklarını anlatan Pucci, Demir Çağı tabakalarına ulaştıkları alanda bu yıl Orta Bronz Çağı tabakalarına da ulaştıklarını aktardı.

Pucci, milattan önce 1800'lere tarihlenen alanda sur hattı ve onunla ilişkili bir yerleşim yeri bulunduğunu dile getirdi.

Aksaray'daki Acemi Höyük ve Kayseri'deki Kültepe Kaniş/Karum Höyüğü'nde Orta Bronz Çağı Dönemi'ne ait yerleşimlerin olduğuna dikkati çeken Pucci, şöyle konuştu:

"Bunların bir kısmı kendi içlerinde küçük krallıklar gibi kendi bölgelerine hükmeder şekildeler. Belki Suriye'nin kuzeyiyle de bağlantıları olacak şekilde. Bu bölgede daha önce Orta Bronz Çağı ile ilişkili yerleşim yoktu. Bor Ovası dediğimiz alanda Toroslar'dan Hasan Dağı'na, neredeyse Aksaray'a kadar olan yerde yoktu. O yüzden bu bölgenin Orta Bronz Çağı'ndaki siyasi ve sosyopolitik durumunu anlamak açısından Kınık Höyük'te bu dönemde böyle bir merkez olması önemli."

Bölgeyi bir şehir olarak tanımladıklarını ifade eden Pucci, "Elbette bir aşağı şehre sahip. Akropol alanında tepenin üzerinde yaşayan insanlar var ama bir de hemen yakın çevresinde çiftlik ve köy yerleşimleri de olan, oralara da hakim olan bir şehir. Bir krallık diyemeyiz tabii ki ama Bor Ovası'nda gördüğümüz alanın bir bölümüne hükmeden önemli bir şehir yerleşmesi olduğunu söyleyebiliriz." dedi.

Pucci, yaklaşık 14 yıldır bölgede kazı çalışmalarının sürdürüldüğüne işaret ederek, kazı süresince Kınık Höyük yerleşiminin tarihsel sürecinde nasıl bir değişim gösterdiğini anlamaya çalıştıklarını vurguladı.

Aynı zamanda burasının Demir Çağ'da önemli bir idari yönetim merkezi olduğunu anlatan Pucci, "Hititlerin dağılmasından sonra 'Post Hitit' dediğimiz dönemde burada güçlü bir siyasi irade vardı. Onu da görüyoruz. Helenistik Akhamenid döneme geldiğimizde özellikle Akropol üzerinde tapınak şehri olarak adlandırabileceğimiz bir kutsal alana dönüşümünü de anlamaya çalışıyoruz. Böylece Kınık Höyük'te Bor Ovası'ndaki bütün bu bölgedeki yerleşmenin karakterini ortaya koymaya çalışıyoruz." diye konuştu.

Belediyeden yapılan yazılı açıklamaya göre, Büyükkılıç, Anadolu'da en eski yazılı belgelerin, ticari anlaşmaların gün yüzüne çıkarıldığı Kültepe Kaniş-Karum'daki kazı çalışmaları hakkında Kazı Başkanı Prof. Dr. Fikri Kulakoğlu'ndan bilgi aldı.

Kültepe Kaniş-Karum'u ziyaret eden yerli ve yabancı turistlerin bölgeyi ve eserleri daha iyi tanımaları için gayret ettiklerini ifade eden Büyükkılıç, başta Kayserililer olmak üzere yerli ve yabancı turistlerin Kültepe Ziyaretçi Merkezi'ni gezmelerini ve ilginç tarihi bilgileri yerinde görmelerini tavsiye etti.

Kazı Başkanı Kulakoğlu ise Başkan Büyükkılıç'a desteklerinden dolayı teşekkür etti.

Büyükkılıç'a, Kültepe Ziyaretçi Merkezi ziyaretinde Büyükşehir Belediyesi Genel Sekreteri Hüseyin Beyhan, Genel Sekreter Yardımcıları Hamdi Elcuman ve Ali Hasdal ile daire başkanları da eşlik etti.