Kuraklığın yanı sıra yer altı suyu seviyesindeki azalmaya bağlı oluşan yarıklar, Orta ve Batı Anadolu havzalarının önemli sorunlarından biri haline geldi.

Konya Ovası'nda son yıllarda hızla artan obrukların yanı sıra yarıklar da yöre halkını tedirgin ediyor. Çumra, Emirgazi, Tuzlukçu, Selçuklu, Karapınar ve Altınekin ilçelerinde görülen yüzey yarıklarının sayısı her geçen gün artıyor.

Yaklaşık 1 ay önce Çumra ilçesi Adakale Mahallesi'nde oluşan 2 kilometre uzunluktaki yarık, derinliğiyle görenleri endişelendiriyor.

Altınekin ilçesi Dedeler Mahallesi'nde ise geçen yıl oluşumu başlayan yarıklar, her ne kadar yağışlar ve toprak taşınımı nedeniyle izleri silinse de yerleşim yerindeki yapılarda bozulmalara neden oluyor.

Mahalledeki mezarlıkta, Osmanlı dönemi eserlerinden, kitabesinden 1528'de yaptırıldığı anlaşılan, Horasanlı tasavvuf alimlerinden Taşgun Baba'nın metfun olduğu türbenin duvarlarında yarıklar nedeniyle çatlak meydana geldi.

Dedeler Mahallesi Muhtarı Erdoğan Şen, AA muhabirine, geçen yıl merada oluşan 2 kilometrelik yarıkların yerleşim yerlerinde hasara yol açtığını söyledi.

Yarıkların hasarının her geçen gün arttığına dikkati çeken Şen, "Yarıklar mahallemizin kuzeyine doğru ilerledikçe yeni restorasyon olmasına rağmen türbenin duvarlarında oynama ve çatlaklar meydana geldi, halen de devam ediyor. Yeni yeni çatlaklar oluşmaya başladı." diye konuştu.

Şen, mahallede sulu tarım yapıldığını belirterek, "Yer altı suyuyla tarım yapıldığı için mahallemizin yüzde 60'ında su bitmiş vaziyette. Şu anda 430 metre derinliğe kadar kuyu kazılıyor. Mısır ya da yeşillik sulandıkça su çekilmeye devam ediyor." dedi.

Yarıklar nedeniyle ev ve garajlarda da çatlakların sürdüğüne değinen Şen, mülk sahiplerinin bunun üzerine tadilat yaptırdığını dile getirdi.

– "Kuraklık, yarıkları tetikliyor"

Konya Teknik Üniversitesi Obruk Araştırma ve Uygulama Merkezi Müdürü Prof. Dr. Fetullah Arık da yarık oluşumunun devam ettiğini söyledi.

Çumra, Emirgazi, Tuzlukçu, Selçuklu, Karapınar ve Altınekin ilçelerinde görülen yüzey bozulmalarının hepsinde ekibiyle yüzey araştırmaları yaptıklarını ifade eden Arık, bu 6 bölgedeki en derin ve büyük olanının ise Çumra'daki uzunluğu 2 kilometreyi, yarık açıklığı 1 metre, derinliği ise 7-8 metreyi bulan yüzey deformasyonu olduğunu bildirdi.

Altınekin'de güneyde doğu-batı yönlü faya paralel şekilde yüzey yarıklarının görüldüğünü anlatan Arık, şunları kaydetti:

"Buradakiler sismik değil, depremle çok fazla ilgisi yok ancak havzada uzun yıllardır devam eden kuraklık, iklim değişikliği ve bu havza içindeki yoğun su kullanımı yer altı seviyesini giderek düşürüyor. Suyunu kaybetmiş olan güncel sedimanlar da (kayaç) sıkışıyor. Sıkışmaların olduğu yerde havza kenarındaki ince yerlerden kalınlaşan yere doğru olan bölgelerde bu şekilde yarıklar olacak. Havza içinde kuraklık devam ettiği sürece yarıklar olmaya devam edecek."

Türkiye'nin hububat üretim merkezi Konya Ovası'nda, iklim değişikliği, kuraklık ve kontrolsüz yer altı su kullanımıyla her geçen gün sayıları artan obruklar, tedirginliği artırıyor.

Karapınar ilçesinde tarla ve yerleşim yerlerinde sıklıkla görülmeye başlanan obruklar, Konya Ovası'nın kuzeyindeki Sarayönü, Kadınhanı ve Cihanbeyli çevresinde de oluşmaya başladı.

– Obruk içinde obruk oluşumu gözleniyor

Konya Teknik Üniversitesi Obruk Araştırma ve Uygulama Merkezi Müdürü Prof. Dr. Fetullah Arık, obrukların oluştuğu yer altı yapısının en iyi İnsuyu Mahallesi'ndeki vadide gözlenebildiğini söyledi.

Burada yer altındaki kayaç yapısının mağaraların ve geniş boşlukların örtü altındaki yapı hakkında bilgi verdiğini anlatan Arık, bölge yakınında Uzuncayayla mevkisinde binlerce yıl önce ana kaya üzerinde oluşan obrukta incelemelerde bulunduklarını aktardı.

Arık, yapının yayvan görüntü içinde olduğunu belirterek, şöyle konuştu:

"İnsuyu formasyonu (Adını mahalleden alan, kayaç yapısının isimlendirilmesi) içinde çökme şeklinde oluşmuş Uzuncayayla Obruğunu görüyoruz. Obruğun yaklaşık 100 metreye 100 metrelik bir dairesel görüntüsü var. Tabii oldukça eski bir obruk. Alttaki boşluğun çökmesi sonucunda oluşmuş. Obruk tabanında biraz daha düşük çaplı yeni bir çökmenin başlangıcı da var. Alttaki boşlukları da gözleyebiliyoruz. Çökmeye devam ediyor. Zaten obruklar ilk oluştukları zaman keskin kenarlı dik çukurluklar şeklinde oluşurlar. Zamanla da yayvan bir görüntü alır. Bu obrukta güncel olarak da yeni bir çökmenin başlangıcını tespit etmiş olduk."

– Konya Ovası'nda bu yıl 20'den fazla obruk oluştu

Konya Kapalı Havzası'nda çok sayıda obruğun literatüre kaydedildiğini vurgulayan Arık, "Öncelikle Karaman bölgesinde başlayan obruklar var. Daha sonra Konya Karapınar ve Hotamış bölgesinde oluşan obruklar var. Tabii yer yarıklarıyla paralel bir şekilde çökmeler de oluştu. Geçtiğimiz nisan ve mayıs aylarında da Çarşamba Kanalı obruklarıyla Konya Ovası'nda bu yıl 20'nin üzerinde çökme yapısından söz edebiliyoruz." dedi.

– "Tuz Gölü'ne doğru giden hat boyunca da obrukların oluştuğunu görüyoruz"

Cihanbeyli ilçesinin İnsuyu Mahallesi'ndeki mağaraların örtü altındaki yapı hakkında bilgiler verdiğine dikkati çeken Arık, şunları kaydetti:

"Karapınar bölgesi son yıllarda örtü içinde oluşan obruklarla gündemde. Ancak bu havza içinde tipik İnsuyu formasyonun yayılım gösterdiği bütün alanlarda obruklar oluşuyor. Yoğunluk Karapınar bölgesinde ancak azımsanmayacak derecede bu bölgelerde de obrukların oluştuğunu görüyoruz. Konya'nın kuzeyinde de maalesef artık obruk görülüyor. Geçtiğimiz yıl Sarayönü ve Kadınhanı'nın farklı noktalarında oluşan obruklar vardı. Cihanbeyli İnsuyu bölgesinden Tuz Gölü'ne doğru giden hat boyunca da obrukların oluştuğunu görüyoruz."

– Yağışın azlığı kadar fazlası da obruk oluşumunu tetikliyor

Arık, obruk oluşumunda temel faktörlerin kayacın çözünebilmesi ve suyun etkisi olduğuna işaret ederek, "Ancak yağışların fazla miktarda olması, bir anda aşırı yağışların gerçekleşmesi, zemine aşırı su girişi şeklinde özetleyebileceğimiz bir olay. Bu altta çökmeye hazır bir yapı varsa, onu hızlandıran bir faktör. İklim değişikliği ve kuraklığın olumsuz neticelerinden birisi, ani iklim olayları. Uzun süre kuraklık, uzun süre yağışlı dönem ya da ani hızlı yağışlar, bu hızlı yağışlar gerçekleştiğinde üstteki gevşek malzemeden süzülen su, alttaki karstik sistemle birleşirse o durumda çökmeleri de oluşturabiliyor." ifadelerini kullandı.