Transplantasyon ve Hücresel Tedaviler Derneğince üçüncüsü yapılan Transplantasyon ve Hücresel Tedaviler Kongresi, Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti'nde (KKTC) bir otelde düzenlendi.

Derneğin Kurucu Başkanı ve Dünya Aferez Birliği Başkanı Prof. Dr. Fevzi Altuntaş, 26 Eylül'de başlayan ve bugün tamamlanan kongreye ilişkin düzenlenen basın toplantısında, kongreye üç kıtadan yaklaşık 400 akademisyenin katıldığını, transplantasyon, hücresel tedaviler ve klinik çalışmalara yönelik dünyadaki bilimsel gelişmelerin kongrede detaylı olarak tartışıldığını anlattı.

Akut lenfoblastik lösemi, lenfoma, multiple myeloma gibi hematolojik kanserlerin tedavisinde "çığır açan" bir yöntem olarak tanımlanan CAR-T hücre tedavisinin de kongrede üretimden uygulama aşamasına kadar tüm yönleriyle değerlendirildiğini belirten Altuntaş, Transplantasyon ve Hücresel Tedavi Merkezlerinin "mükemmeliyet merkezi" olması için neler yapılabileceğine ilişkin de bilgi paylaşımında bulunulduğunu kaydetti.

– "Türkiye, kök hücre naklinde dünyanın sayılı ülkelerinden biri"

Prof. Dr. Altuntaş, kök hücre nakli bekleyen hastalara en uygun bağışçının bulunabilmesi amacıyla Sağlık Bakanlığı ve Türk Kızılay işbirliğinde yürütülen Türkiye Kök Hücre Koordinasyon Merkezi (TÜRKÖK) projesinin önemine işaret ederek, şu bilgileri paylaştı:

"Türkiye, kök hücre naklinde dünyanın gıptayla baktığı, yurt dışından da hastaların tercih ettiği çok iyi bir noktada. Kök hücre nakil merkezlerimiz, hem bilimsel araştırmaları hem uygulamalarıyla uluslararası kabul gören, birçok ülkeden kişilerin eğitim aldığı merkezler. Türkiye, kök hücre naklinde dünyanın sayılı ülkelerinden biri. Ancak hücresel tedaviler noktasında gelişmeye ihtiyaç bulunuyor. CAR-T hücresi, tümör aşıları, immünoterapi gibi alanlarda trendi yakalamamız, geç kalmamamız lazım. Transplantasyonda yakaladığımız başarıyı burada da yakalamanın, ülkemize bu konuda değer katmanın gayreti içerisindeyiz."

– "Yıllık nakil sayısı 5 bini aştı"

Kongre Başkanı, Malatya İnönü Üniversitesi Tıp Fakültesi Hematoloji Bilim Dalı Öğretim Üyesi ve Kök Hücre Nakli Merkezi Direktörü Prof. Dr. Mehmet Ali Erkurt, Türkiye'nin kemik iliği nakillerinde batı standartlarını yakaladığını vurguladı.

Erkurt, TÜRKÖK'ün hastalar için umut olduğunun altını çizerek, "Ülkemizde kök hücre nakil merkezi sayısı 100'ü, yıllık nakil sayısı ise 5 bini aşmıştır. Akraba dışı nakillerin artık yüzde 95'i kendi bankamızdan olmaktadır. Otolog ve allojenik nakiller için bekleme sırası kalmamıştır. Haploidentik dediğimiz HLA doku grubu uyumsuz nakillerde başarı oranları batı toplumlarına benzerdir. Kemik iliği nakillerinin yüzde 10'u yurtdışından gelen hastalara yapılmaktadır." diye konuştu.

Kök hücre olmadan kemik iliği nakli yapılamayacağına, dolayısıyla kök hücre bağışlarının büyük önem taşıdığına dikkati çeken Erkurt, "Herhangi bir sağlık sorunu olmayan 18-50 yaş arası herkes kemik iliği bağışçısı olabilir. Kök hücre bağışçısı olmak için korkmaya gerek yok, bunun bağışçıya hiçbir zararı yok. Gelin gönüllü olalım, bir hayat kurtaralım. Bağışta bulunmak isteyenler en yakın Kızılay Gönüllü Verici Merkezi'ne başvurarak, hem bilgilendirme alabilir hem de bağış için aday olabilirler." ifadelerini kullandı.

– "CAR-T, özellikle direnç gelişen durumlarda önemli bir tedavi seçeneği"

Tekirdağ Namık Kemal Üniversitesi Hematoloji Bilim Dalı Başkanı Prof. Dr. Burhan Turgut da Türkiye'de klinik çalışmaları süren CAR-T hücre tedavisine ilişkin bilgileri paylaştı.

CAR-T'nin, bağışıklık sisteminin bir hücresinin gen transferi yoluyla değiştirilmesiyle elde edilen "kansere karşı silahlandırılmış bir hücre" olarak tanımlanabileceğini belirten Turgut, şunları kaydetti:

"Bu şekilde bir bağışıklık sistemi hücresini kanser tedavisinde kullanmış oluyoruz. CAR-T, özellikle son 3-5 yılda gelişen ve şu an hücresel tedaviler içerisinde en etkili yöntem olarak gündemde olan bir tedavi şekli. Bu tedavi şu anda lenfoma, lösemi, akut lenfoblastik lösemi, multiple myeloma gibi hematolojik kanserlerde, özellikle direnç gelişen, standart tedavilerin etkisiz kaldığı durumlarda önemli bir tedavi seçeneği haline gelmiş durumda. Dünyada özellikle ABD'de 30 binden fazla hastaya uygulandı, Avrupa'da belli ülkelerde ve Çin'de de yaygınlaşmış, standart tedavi haline gelmiş durumda.

Ülkemizde ise bu alanda yürüyen preklinik ve bazı faz çalışmaları yapılıyor. Bu çalışmalar yoluyla tedaviye ulaşabilen hastalar oldu. Ancak henüz standart tedavi olarak ülkemizde ruhsatlanmış bir CAR-T hücre ürünü yok. Önümüzdeki yıllarda bu konuda belli bir noktaya gelebileceğimizi öngörüyoruz."

Prof. Dr. Turgut, CAR-T hücre tedavisinde hastalığa, hastaya göre değişen oranlarda başarı elde edildiğinin altını çizerek, "Mesela akut lenfoblastik lösemide, lenfomalarda oldukça yüksek oranlarda tedavi başarısı elde ediliyor, pek çok hastanın hayatı kurtarılabiliyor." dedi.

Turgut, CAR-T hücre tedavisinin kök hücre naklinin alternatifi değil tamamlayıcısı gibi görülmesi gerektiğinin, nakil sonrası hastalığı nükseden kişilerde kurtarıcı bir tedavi olabileceğinin ve şu an ilk basamak bir tedavi olmadığının altını çizdi.

– "Hematolojik kanserlerin önemli bir grubunda tedavi seçeneği olacak"

Daha sonra basın mensuplarının CAR-T hücre tedavisi ile ilgili sorularını yanıtlayan Prof. Dr. Fevzi Altuntaş, şu an dünya genelinde bu tedaviyle ilgili 1000'in üzerinde klinik çalışmanın yürütüldüğünü aktardı.

Tedavinin dünyada on binlerce hastaya uygulandığına ve bunun tedaviyle ilgili önemli bir veri birikimini de sağladığına dikkati çeken Altuntaş, şöyle devam etti:

"Bu veri birikimiyle önümüzdeki süreçte CAR-T hücre tedavilerinin özellikle hematolojik kanser hastalarının önemli bir grubunda bir tedavi seçeneği olacağını söyleyebiliriz. Burada altını çizmemiz gerekiyor, bu bir tedavi seçeneği. CAR-T hücre tedavisi çığır açan bir teknoloji, bu teknolojiyi kullanmak, yaygınlaştırmak lazım. Ancak 'her derde deva' olarak görülmemeli, seçilmiş hasta gruplarında hastalığı önemli oranda kontrol altına alabilmekte. CAR-T son derece pahalı da bir tedavi, bunun yaygınlaşması için teknolojinin gelişmesi lazım, zamana da ihtiyaç var. Hangi hastaların fayda göreceğinin de tespit edilip, standardize edilmesi gerekiyor. Merkezlerin bu konuda deneyimlerinin artması çok önemli. Tüm bunların zamanla ilerleyeceğine, teknolojinin gelişmesiyle tedavi maliyetinin de azalacağına inanıyorum."

Altuntaş, Türkiye'de de klinik araştırmaları süren bu tedavinin ilerleyen dönemde üretimin de devreye alınmasıyla yaygınlaşması, daha çok hastaya ulaşması temennisinde bulundu.

Öztürkmen, yazılı açıklamasında, lenfoma hastalığı ile ilgili tanı ve tedavi yöntemlerine dair bilgi verdi.

Lenfomanın bulaşıcı bir hastalık olmadığını vurgulayan Öztürkmen, "Lenfoma, lenf dokusunun kötü huylu tümörüne verilen genel isimdir. Lenfositlerin hızlı çoğalması veya normal lenfositlere göre daha uzun süre yaşamaları ile oluşur. Bu hücreler genellikle lenf düğümleri, dalak ve kemik iliğinde tutulum yapar." ifadelerini kullandı.

Öztürkmen, lenfomanın ilk belirtisinin genellikle boyunda ortaya çıkan ağrısız şişlik olduğunu belirterek, şunları kaydetti:

"Hastalığın ilk fark edilen şikayeti, boyundaki lenf düğümlerinde ağrısız şişliktir. Koltuk altı ve kasık bölgesindeki lenf düğümlerinde de büyüme olabilir. Daha az sayıda hastada lenf düğümü büyümesi yaygın olarak görülür. Göğüs kafesi veya karın boşluğundaki lenf düğümlerinde büyüme, nefes darlığı, yüzde ve boyunda şişme ya da karında şişlik gibi şikayetlere neden olabilir. Lenfomanın diğer belirtileri arasında 38 derecenin üzerinde ateş, son altı ayda yüzde 10’dan fazla kilo kaybı ve gece terlemeleri yer alır."

Tanı konulabilmesi için biyopsi yapılmasının şart olduğuna dikkati çeken Öztürkmen, "Lenf düğümü büyümesi olan hastalarda, lenf düğümünün cerrahi olarak çıkarılması ve histopatolojik inceleme yapılması önemlidir. Lenfomanın tedavisinde kemoterapi ve radyoterapi kullanılır. Lenfoma, modern kemoterapi ve radyoterapi teknikleri ile kök hücre nakli sayesinde günümüzde tedavi edilebilir kanserler arasındadır. Ayrıca son dönemde geliştirilen hedefe yönelik akıllı moleküller, daha az yan etki ile lenfomaların tedavisini daha başarılı hale getirmiştir." açıklamasında bulundu.

Hastaneden yapılan açıklamaya göre, halk arasında lenf kanseri olarak bilinen lenfoma, özellikle vücudun çeşitli yerlerinde lenf bezelerinin büyümesiyle ortaya çıkıyor. Boyun, koltuk altı, kasık, karın ve göğüs boşluğundaki lenf bezelerinin ağrısız şekilde büyümesi, en önemli bulgular arasında yer alıyor.

Açıklamada görüşlerine yer verilen Bayındır Söğütözü Hastanesi Hematoloji ve Kemik İliği Nakli Ünitesi Bölüm Başkanı Prof. Dr. Ali Uğur Ural, hastaların, üst solunum yolu enfeksiyonu, dişle ilgili bir enfeksiyon veya dudakta çıkan bir uçuk nedeniyle boyunda beliren ve ağrılı olarak ortaya çıkan lenf bezelerinden endişe duyduğunu ifade etti.

– "Lenf bezeleri kolay kolay hareket ettirilemez"

Hematolojik açıdan önem arz eden lenf bezelerinin birbiriyle birleştiğini ve muayene aşamasında alttaki dokuya bağımlı olduğuna değinen Ural, "Lenf bezeleri yerinden kolay kolay hareket ettirilemez ve genellikle ağrısızdır. Göğüs boşluğunda bulunan lenf bezelerindeki büyüme, hastada, öksürük, solunum sıkıntısı, nefes darlığı şikayetlerinin ortaya çıkmasına sebep olabilir." değerlendirmesinde bulundu.

Ural, lenf bezelerindeki büyümenin yanı sıra sıcak bir duş alma veya alkol tüketimi sonrasında vücutta ortaya çıkan kaşıntının lenfomanın önemli bir belirtisi olabileceğini aktararak, "38 derecenin üzerine çıkan ateş yüksekliği, hastanın sabaha karşı iç çamaşırlarını değiştirmesini gerektirecek derecede gece terlemesi, önemli bulgular içerisindedir. Diğer bir önemli bulgu da kişilerdeki kilo kaybıdır. Son 6 ay içerisinde kişinin ağırlığının yüzde 10'dan daha fazlasını kaybetmesi, önemli bulgulardandır. Bahsettiğimiz tüm bu bulgular bir hematoloji uzmanına gelmeyi gerektirecek bulgular içerisindedir." ifadelerini kullandı.

– "Beze incelenmek için tamamen çıkartılmalı"

Ural, "Lenfoma patolojik tanı ile ortaya çıkıyor. Yöresel olarak büyümüş lenf bezesinin tamamen çıkarılması ve patolojik olarak incelenmesi gerekiyor. Genelde ince iğne aspirasyon biyopsisi veya tru-cut biyopsisi dediğimiz lenf bezesinden ufak bir parçanın alınması, lenf bezesinin hastalık açısından tutulmayan yöresinden alınması halinde, hastada lenfoma olduğu halde genellikle hastalığın tanısının atlanmasına sebep olabilir. O nedenle patolojiye gönderilecek parçanın cerrahi tarafından tamamının alınması ve patolojik olarak incelenmesi istenir. Patoloji ortalama bir hafta ile 10 gün içerisinde neticeyi verir ve tanı koyulur." açıklamasını yaptı.

Lenfomaların "Hodgkin" ve "Hodgkin dışı" olarak iki grupta incelendiğini ve alt tiplendirmelerinde, hekimin hastaya yaklaşımının tedavi açısından farklılık gösterdiğini belirten Ural, şunları kaydetti:

"Kombinasyon kemoterapisi olarak bilinen birkaç tane kemoterapi ilacının bir arada kullanılması yanında hastalık, kemoterapi kürleri sonrasında toparlamışsa bile iri bir lenf bezesi varsa o yörenin ayrıca ışınlanması şeklinde tedavi yöntemlerinden yararlanmak gerekebilir. Özellikle tekrarlayan Hodgkin hastalığında ya da Hodgkin dışı lenfomalarda, halk arasında 'akıllı ilaç' olarak bilinen ilaçları da bu hastalık gruplarının tedavisinde mutlaka kullanmak gerekir. Ayrıca tekrarlayan lenfomalarda otolog kök hücre nakline kadar gidilmesi gerekebilir."