Bazı meslekler, zamanla unutulmaya yüz tutmuş olsa da kökleri derinlere uzanan ve toplumun kültürel dokusunda iz bırakan önemli bir mirası temsil ediyor.

Anadolu Ajansının (AA) "Mesleklerin Son Temsilcileri" başlıklı dosyasının üçüncü haberinde, hamam kültürünü yaşatan işletmeci ile keseciler, mesleğin inceliklerini anlattı.

Ankara'nın Altındağ ilçesinde faaliyet gösteren Karacabey Hamamı tarihi yapısıyla Osmanlı mimarisinin örneklerini geçmişten günümüze taşıyor.

İşletmeci Öner Aydın, Tarihi Karacabey Hamamı'nın inşasına 1427 yılında başlandığını ve 1440 yılında tamamlandığını, bir süre kapalı kaldığını belirterek, 1989 yılında da kendi firmaları tarafından onarılarak tekrar faaliyetine başladığını söyledi.

Karacabey'in Ankara'nın en büyük hamamı olduğunu ifade eden Aydın, hamamda erkekler ve kadınlar olmak üzere iki ayrı bölüm bulunduğunu söyledi.

– "Derbilerde hamam dolup taşardı"

İşletmeciliğe 30 yıl önce askerlik dönüşü ailesinin yönlendirmesiyle başladığını aktaran Aydın, yıllar içerisinde azalan ilgiyi canlı tutmak amacıyla birçok yeniliğe imza attıklarını söyledi.

Aydın, hamamın erkekler bölümüne bir dönem maç izlenebilmesi için televizyon aldıklarını, "Hamamda maç izlemek ücretsiz" kampanyası başlattıklarını ve o dönem özellikle derbi maç yayınının olduğu günlerde hamamın tıka basa dolduğunu aktardı.

– "90'lı yıllarda bütün odalarımız dolu oluyordu"

Aydın, hamamın erkekler bölümünde 28 oda bulunduğunu ve şu an yalnızca birinin dolu olduğunu dile getirdi.

Hamam kültürünün geçmişten günümüze değişimler gösterdiğini vurgulayan Aydın, şunları kaydetti:

"90'lı yıllarda 28 odanın 28'inin dolu olduğunu bırakın, merdivenlerde, koltuklar da sıra bekliyorlardı. O zaman Ankara'da çok fazla hamam yoktu, doğal gaz yoktu. Şimdi artık bütün evlerde doğal gaz var. Nesil değişiyor, gençler pek fazla bilmiyor hamam kültürünü. Bilen gençlik babasının getirdikleriyle öğrenmiş, o alışkanlığı kazanmış. Ama şimdi bir gelen de bir daha bırakmıyor kolay kolay. Çünkü hamamda keselenmek, kese köpük, masaj yaptırmak vücudun resmen gözeneklerini açıyorsunuz. Vücudunuz hava alıyor, bu da sizi daha zinde tutuyor daha sağlıklı."

– Aile mesleği

Karacabey Hamamı'nda görev yapan 16 keseciden biri olan Aydın Gövenç de mesleğe 21 yaşında başladığını, babasının ve ağabeyinin de aynı işi yaptığını söyledi.

Mesleği ailesinden öğrendiğini ifade eden Gövenç, "Sabah geldiğimizde üzerimizi değişiyoruz. Normal keseci kıyafetleri giyiyoruz. Müşteri olursa işimize başlıyoruz, olmazsa bekliyoruz. Sıcak bir ortam olduğu için zor bir meslek, sonuçta sıcağın içinde çalışıyorsun. Tabii ki zorlukları var. Bedenle çalışıyorsun, güçle çalışıyorsun. Bir günde 10 müşterin de oluyor, 15 de oluyor, değişiyor gününe göre."

Gövenç, müşteriler arasında siyasetçiler ve sanatçıların da bulunduğunu sözlerine ekledi.

Teknolojinin hızla ilerlediği günümüzde, geleneksel ve kültürel değere sahip bazı meslekler yok olma tehlikesiyle karşı karşıya.

Anadolu Ajansının (AA) "Mesleklerin Son Temsilcileri" başlıklı dosyasının dördüncü ve son haberinde, geleneksel ahşap oyuncaklara bağlılık duyan ve üretmekten büyük keyif alan Ahşap Oyuncak Ustası Ali Özbey, mesleğinin inceliklerini anlattı.

Özbey, 26 yıldır ahşaptan oyuncak yaptığını belirterek, çalışmaya ilkokul 5'inci sınıfta abisinin yanında mobilyacı çırağı olarak başladığını ve bu süreçte el becerisini geliştirdiğini aktardı.

İlk olarak 1998'de oğlu için ahşap bir at oyuncağı yaptığını dile getiren Özbey, bu oyuncağı görenlerin kendisinden taleplerde bulunduğunu ve bir süre sonra ahşaptan oyuncak yapma hobisinin işe dönüştüğünü söyledi.

– "Ahşap oyuncak her yaşa hitap ediyor"

Ahşap oyuncaklara her yaştan vatandaşın ilgi gösterdiğini vurgulayan Özbey, "Çocukluğunda topaçla oynayan yaşı büyük insanlar ister istemez görünce topaçlara yöneliyor." dedi.

Özbey, çocukların da ahşap oyuncakları sevdiğini belirterek, "Normalde çocuklar ya polis ya da doktor olmayı hayal ediyor ama benimle yarım saat vakit geçirdikten sonra 'ben büyüyünce oyuncakçı olacağım' diyebiliyorlar. Bu insanı çok mutlu ediyor." ifadelerini kullandı.

Ahşap oyuncakların özelliklerine değinen Özbey, bu oyuncakların doğal bir materyalden yapılması nedeniyle diğerlerine göre daha sağlıklı olduğunu, oyuncakların her birinde insan emeği bulunduğunu vurguladı.

Özbey, ahşaptan yapılan oyuncakların uzun yıllar kullanılabileceğine dikkati çekerek, "Ahşap oyuncaklar hasar görmesi durumunda tamir edilebilir ve ileride antika olabilir. Bir de nesilden nesle geçebilir. Yani hatırası olan oyuncaklardır. Eğer saklarsanız torununuz da oynayabilir, torununuzun torunu da oynayabilir." diye konuştu.

– "Bir çocuğa oyuncakçı dendiğinde aklına AVM'ler geliyor"

Çocukların günümüzde oyuncakçı olarak sadece AVM'lerde bulunan mağazaları akıllarına getirdiğine işaret eden Özbey, gençlerin de ahşap oyuncak yapımı ile ilgilenmesini arzu ettiğini dile getirdi.

Özbey, mesleğine ilişkin, "Hani zengin olmazsınız, aç da kalmazsınız ama geçiminizi sağlarsınız." tanımlamasını yaptı.

Özbey, ahşap oyuncak yapımının ciddi bir sabır ve emek istediğine dikkati çekerek, bu mesleğe ilgi duyan gençlere şu tavsiyelerde bulundu:

"Bir kere usta-çırak ilişkisiyle yetişmesi gerekiyor. Yani ahilik kültürünü bilmesi gerekiyor. Bu işi direkt para kazanmak değil de önce bir bilgi birikimine ulaşıp ondan sonra geçim kaynağı haline getirmesi gerekiyor. Yani biraz sakin ve dingin olmaları lazım. Ahşap oyuncak yapan kişinin sabırlı olması lazım. Bu zor bir şey. İşini severek yapması lazım."

– 1700'lü yıllarda başlayan "Eyüp oyuncakçılığı" geleneğini devam ettiriyor

Dükkanında atıklardan yaptığı bazı oyuncakları gösteren Özbey, şunları kaydetti:

"1600-1700'lü yıllarda Eyüp Sultan Hazretleri, Eyüp Sultan'da olduğu için sünnet çocukları oraya götürülmeye başlanıyor. Doğal olarak sağlı sollu oyuncak sektörü gelişiyor. Kilden, tahtadan, teneke atıklarından oyuncak yapıyorlar, yani tamamı İstanbul'un atık malzemelerinden yapılıyor. Tabii İstanbul derelerinden çıkan killerden, tersanenin teneke atıklarından, tahta atıklarından. O dönemde 100'e yakın oyuncakçı olduğu söyleniyor orada. Bu, Evliya Çelebi'nin Seyahatnamesi'nde de var. 1950'li yıllara kadar dayanıyorlar buradaki oyuncakçılar. Daha sonra işte oyuncak sektörü ve sanayi sektörü gelişince onlar yok olup gidiyor."

Özbey, "Eyüp oyuncakçılığı" olarak anılan geleneği devam ettirdiğini vurgulayarak, Ankara'nın Siteler semtinde mobilyacılık yapan yakınlarından aldığı tahta atıkları oyuncağa dönüştürdüğünü anlattı.

– "Hayal edilen her oyuncağı yapabilirim"

Zaman zaman özel talepler aldığını ve birkaç üniversite projesinde çalıştığını belirten Özbey, "Hayal edilen her oyuncağı ahşaptan yapabilirim. Benim için bunun bir sınırı yok." şeklinde konuştu.

Meslek hayatında yaşadığı bir anısına değinen Özbey, "Bir çocuğun annesinin, babasının yaptığı, her zaman bizim yaptığımızdan daha değerlidir. Ben çok özenerek yaptığım bir oyuncak arabayı en öne koymuştum. Ufacık bir çocuk baktı ve 'anne, babamın yaptığı arabanın çirkini' dedi. Onun hayalinde babasının yaptığı araba daha güzel ve öyle olmalı zaten." ifadelerini kullandı.

Ahşap oyuncak ustası Ali Özbey, hayalini de "Bu mesleği devam ettirecek, usta-çırak ilişkisi içinde yetişmiş, asıl amacı para olmayan, kültürümüzü aktarabilecek zanaatkarlar yetiştirmek isterim." sözleriyle dile getirdi.

Bazı meslekler, zamanla unutulmaya yüz tutmuş olsa da kökleri derinlere uzanan ve toplumun kültürel dokusunda iz bırakan önemli bir mirası temsil ediyor.

Türk kültüründe uzun süredir var olan ve hikaye anlatımını ustalıkla icra eden meddahlar, genellikle kahvehanelerde veya toplumun buluşma noktalarında performans sergiliyor.

Anadolu Ajansının (AA) "Mesleklerin Son Temsilcileri" başlıklı dosyası kapsamında Mehmet Tahir İkiler, meddahlık sanatını ve kökenini anlattı.

İstanbul'da 1964'te doğan, ailesinin meddahlık ve tiyatro sevgisiyle mesleğe başlayan İkiler, "Anne ve babam tiyatrocuydu, turnelere çıkardı ve ben de bu süreçte sahneye adım attım." dedi.

Meddahlık sanatının Hazreti Muhammed dönemine kadar uzandığını belirten İkiler, "Meddahlık, 'methetmek'ten geliyor; yani hadis ve ayetleri insanlara anlatan kişilere denir." diye konuştu.

İkiler, meddahlığın Dede Korkut hikayeleriyle günümüze aktarıldığını da ifade etti.

– Hikaye seçimi ve seyirciyle iletişim

"Anlatacağım kişilere uygun hikayeler seçmek çok önemli. Yanlış hikaye seçimi seyirciyi olumsuz etkileyebilir." diyen İkiler, meddahlığın seyircilerle doğru iletişim kurmak üzerine kurulu olduğunu belirtti.

Bir hikayenin anlatımının yaklaşık 10 dakika sürdüğünü vurgulayan İkiler, gösterilerinde genellikle 2 hikayeyi birleştirdiğini söyledi.

İkiler, "Meddahlık bir sanattır. 'Anlatma' sanatıdır meddahlık. Ama bazen seyirci 'Anlatma artık' diyebiliyor. Çünkü yanlış hikayeler seçiliyor. Yani olup olmadık yerde farklı hikayeler anlatılmış. Bir sempozyumu hiç unutmuyorum, bir sanatçı abdest alınma şekliyle dalga geçti. Herkes soğuk duş almıştı." ifadelerini kullandı.

Gösterilerinde kendi hazırladığı kuklaları kullandığını, böylelikle gösterinin çocuklar için daha ilgi çekici hale geldiğini belirten İkiler, şunları kaydetti:

"Bulunduğum atölyede meddahlık sanatını ilkokuldan liseye kadar yaymaya çalışıyorum. Kuklalarla hikayeler anlatıyorum. Geçen sene Binyamin Netanyahu kuklası yaparak, hastane bombalanmasından sonra sokaklarda eylemler düzenledim. Bu şekilde bireysel olarak da toplumsal konulara dikkat çekmeye çalışıyorum."

Baston, sarık ve peşkirin sanatının vazgeçilmez unsurları olduğunu kaydeden İkiler, "Baston, sahnede çeşitli nesneleri temsil ederken, sarık ve peşkir de farklı karakterlerin canlandırılmasında kullanılır." diye konuştu.

– Deprem bölgesinde meddah gösterisi

İkiler, 6 Şubat 2023'te meydana gelen Kahramanmaraş merkezli depremlerin ardından felaketten etkilenen illeri ziyaret ederek çocuklara moral vermek adına gösteriler yaptığını aktardı.

Deprem bölgesinde 200'ü aşkın gösteri yapan İkiler, çocukların mutluluğunun kendisi için en büyük motivasyon kaynağı olduğunu söyledi.

İkiler, şöyle devam etti:

"Bir gün, bir parkın içerisine girdim. Gösteri bitti. Yanı başımda 12-13 yaşında bir çocuk bana tebessüm ediyordu. Annesi geldi, sarıldı, ağladı, babası sarıldı. 'Biz çadıra geçtiğimiz günden beri çocuğumuzu dışarı çıkaramıyoruz. Sen nasıl olduysa çocuğu dışarı çıkardın' dedi. İşte ben hikayelerimle 6 Şubat'ta depremden etkilenen bölgelerdeki çocuklara dokundum. Hayatımın en güzel bir buçuk ayıydı."

– Meddahlık sanatının önemi

Meddahlık sanatının somut olmayan kültürel miras listesine alındığını hatırlatan İkiler, bu sanatın özünde doğru hikaye anlatımı ve seyirciyle etkili iletişimin bulunduğunu vurguladı.

Günümüzde meddah sayısının azaldığını belirten İkiler, bu durumun kendisini endişelendirdiğini dile getirdi.

Bu sanatı ve geleneği sürdürecek gençlerin yetişmesinin çok önemli olduğunu vurgulayan İkiler, "Doğru yolda ilerleyip bu sanatı severek yaparlarsa, bizden sonra da iyi meddahlar yetişecek." ifadelerini kullandı.

– "Meddahın maaşı performansına göre değişiyor"

Meddahlık sanatının zorluklarına rağmen, başarılı meddahların iyi kazançlar elde edebildiğine anlatan İkiler, "İyi bir meddahın maaşı performansına ve sahne sayısına göre değişiklik gösteriyor." dedi.

Meddahların sanatlarını sürdürebilmesi için ekonomik koşulların da önemli olduğunu vurgulayan İkiler, şöyle konuştu:

"Meddahlar eskiden şehirleri gezer, kahvehanelere giderlerdi. Girişte herkes bir şey bırakırdı ve gösteri sonunda bu eşyalar satılır, elde edilen para meddaha verilirdi. Gösteri aralarında ise bu eşyalar seyirciler arasında dolaştırılırdı. Ayrıca meddahlar, anlattıkları hikayelerle kahvehanelerdeki müşterilerden bahşiş toplarlardı. Bu geleneksel yöntemler, meddahların geçimlerini sağlamaları için önemliydi."

Meddahlık sanatını yaşatmak ve genç nesillere aktarmak amacıyla kurslar açtıklarını belirten İkiler, "Gençlerin meddahlık sanatını öğrenmeleri ve bu kültürü devam ettirmeleri gerekiyor." dedi.

Bazı meslekler, zamanla unutulmaya yüz tutmuş olsa da kökleri derinlere uzanan ve toplumun kültürel dokusunda iz bırakan önemli bir mirası temsil ediyor.

Anadolu Ajansının (AA) "Mesleklerin Son Temsilcileri" başlıklı dosyasının ikinci haberinde, kasetçi Mehmet Koçoğlu, kendi deyimiyle bir dönemin sesini, ruhunu ve anılarını taşıyan kasetleri ve kasetçiliği anlattı.

İtfaiye Meydanı'nda içerisinde binlerce kasetin bulunduğu küçük dükkanda, işini 30 senedir aynı heyecan ve mutlulukla sürdüren Mehmet Koçoğlu'nun kasetlere ilgisi, 48 yıl önce babasıyla şehre indiğinde, birinin boynunda ilk defa teyp görmesiyle başladı.

O günden sonra kaset biriktirmeye başlayan Koçoğlu, zamanla mutfak masaları dahil evindeki her yeri kasetlerle doldurdu, evde yer kalmayınca da bir dükkan açmaya karar verdi.

– "500 liralık kaseti 5 liraya satmışım"

Evinde bazı kasetlerden birden fazla bulunduğunu ve öncelikli olarak bunları dükkanına satmak için getirdiğini belirten Koçoğlu, ilk iş gününü şöyle anlattı:

"Toplu kaset almıştım ama piyasayı bilmiyordum. Rastgele satmaya başladım. Sonra yönelişlere baktım; Aşık Veysel, Müzeyyen Senar, Barış Manço… Şimdi internet sayfalarında albümlerin fiyatlı yazılıyor. O zaman öyle bir şey yok. En çok hangisine yönelim varsa onun daha değerli olduğunu hissettim. Yani ilk günüm günüm bayağı bir sıkıntılı geçti. Değeri 500 liraymış kasetin ben 5 liraya satmışım. İlk satış günüm öyle oldu ama ikinci, üçüncü gün artık oturdu…"

İşe başladığı ilk dönemde dükkanın önünde kuyruklar oluştuğunu belirten Koçoğlu, "Biz bir günde bir koli kaset satardık yani 500 tane. Ondan sonra bu flash bellek, CD olayları başladı. Kaset tabii ki yavaşladı." diye konuştu.

– "Kasetin ömrü hiçbir şeyde yok"

Teknolojinin gelişmesiyle bazılarının kasetleri kullanmayı bıraktığını ifade eden Koçoğlu, kasetlerin yeni araçlara göre daha avantajlı olduğunu söyledi.

Kasetlerin uzun ömürlü olduğunu vurgulayan Koçoğlu, "Şu elimde tutuğum kaset 45 yıllık. Bana bu kadar dayanabilecek bir dijital cihazı kimse gösteremez. CD çizilirse tamiri yok ama kasetin hiçbir şekilde ömrü bitmez. Üzerinden tır geçsin. Aç içini başka bir kasete koy, aynen devam etsin. Hiçbir veri kaybı olmaz. Onun için biz bu işe çok önem verdik." diye konuştu.

– "Her yaştan müşterim var"

Koçoğlu, eski dönemleri anlatan televizyon dizileri çıktığında insanların o dizilere özenerek kaset almaya geldiğini anlattı.

Özellikle o günlerde her yaştan müşterisi bulunduğunu ifade eden Koçoğlu, "Şu anda acayip bir dönüş var. Mesela 18 yaşında bir genç gelip Aşık Veysel arıyor. 10 yaşında da müşterim var, 75 yaşında da var. İlgilerini çekiyor yani her yaşta insanın. Enteresan olan şey, 10 yaşındaki de 70 yaşındaki de yani iki kuşak aynı müziği dinliyor." dedi.

Hala kasetleri almak için çok sayıda müşterinin dükkanına geldiğini, il dışından da kendisine ulaşan kişilerin kaset sorduğunu aktaran Koçoğlu, internetten satış konseptinin ise kendisine pek uygun olmadığını, müşterilerin dükkanını gezerek alışveriş yapmasını tercih ettiğini söyledi.

– Koçoğlu'nun anıları

30 yıl boyunca sürekli tebessüm ettiren anılar yaşadığına değinen Koçoğlu, bir çiftin uzun zaman önce birlikte çıkartmış oldukları kaseti kendi dükkanında bulduğunda büyük mutluluk yaşadığını anlattı.

Kaset soran başka birine "Var o kaset" yanıtını verdiğinde müşterinin sevinçten bayıldığını belirten Koçoğlu, "Ayıldıktan sonra '15 yıldır arıyorum ben bu kaseti sen nasıl birden var dersin bana' dedi. Biz de ona kaseti hediye ettik" dedi.

Koçoğlu, bu alanda çalışmak isteyen gençlerin, önce bir kasetçinin yanında 2-3 yıl işi öğrenmesi gerektiğini vurguladı.

Kaset satışı ve koleksiyon yaparak geçimin sağlanabileceğini ifade eden Koçoğlu, plakların yenilerinin üretilmeye başlandığını ve aslında bu nedenle eskilerinin çok daha değerli hale geldiğini belirtti.