ODTÜ Elektrik ve Elektronik Mühendisliği Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Barış Bayram ve aynı bölümde araştırma görevlisi olan Berre Vize, AA muhabirine, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, Yükseköğretim Kurulu ve TÜBİTAK tarafından da desteklenen üniversitenin ULTRAMEMS Araştırma Laboratuvarı'nda geliştirdikleri "MEMS Nöristör" isimli projelerine ilişkin bilgi verdi.

Bayram, 4 yılda geliştirdikleri, elektronik cihazların insan beynine benzer şekilde bilgi işleyebilmesini sağlayan "nöromorfik işlemci bileşeni aygıtı MEMS nöristörü"nün patent başvuru sürecinin, ODTÜ Teknoloji Transfer Ofisince yürütüldüğünü ifade etti.

Yaptıkları literatür araştırmalarında, beyin hücreleri ile yüksek enerji verimliliği sağlayan sistemler arasında benzerlik olduğunu gözlemlemelerinin ardından projeye başladıklarını anlatan Bayram, aygıtın şu an yerleşik üretim süreçleriyle tamamen uyumlu olduğunu böylece küresel firmalar tarafından hızlı bir şekilde ürüne dönüştürülebileceğini söyledi.

Prof. Dr. Bayram, "İnsan beyni yaklaşık 25 watt enerji tüketiyor ve insan beyninin yaptığı işlemleri en güncel olan işlemciyle yapacak olsak bu 25 megawata eşit oluyor, yani daha fazla enerji tüketiyor." dedi.

Beyindeki enerji verimliliğini sağlayan en önemli noktanın, hafıza ve işlemci biriminin birbirine entegresi olduğunu belirten Bayram, bilgisayarlarda ise bilgiyi tutan hafıza modülleri ve bilgiyi işleyen işlemci yapılar bulunduğunu kaydetti. Prof. Dr. Bayram, şöyle devam etti:

"Dolayısıyla bilgisayarlarda bilgi sürekli hafıza modülünden işlemciye geliyor, burada işleniyor ve tekrar modüle gidiyor. Arada sürekli bir bilgi transferi olduğu için bu da hem enerji tüketimini artırıyor hem de gecikme oluşturuyor. Bizim burada geliştirdiğimiz nöromorfik işlemcide ise hafıza modülü ve işlemci aynı yapı içerisinde. Dolayısıyla daha az enerjiyle güncel işlemleri yapabiliyor. Mesela şu an cep telefonlarımızı her gün şarj etmemiz gerekiyor ama eğer bunun içerisindeki transistörler (akımın akışını kontrol eden sistem), MEMS nöristörler ile değiştirilirse o zaman cep telefonumuzu 1 yıl boyunca hiç şarj etmemiz gerekmeyecek."

– Kişisel verilerin korunumu açısından önemli kazanım olacak

Prof. Dr. Bayram, insanların cep telefonlarını çok aktif kullandığını, yaptıkları işlemlerin, telefonların içerisindeki işlemcilerin yetersiz olmasından dolayı diğer ülkelerdeki sunucularla paylaşıldığını, bunun sonucunda da kişisel verilerin korunmasında riskler oluştuğunu anlattı.

Gelecekte MEMS nöristörlerin cep telefonlarında yer alması durumunda, enerji tüketiminin çok aza ineceğini, telefon işlemlerinin diğer ülkelerdeki sunucularla paylaşılmadan, kendi kapasitesiyle lokal olarak yapılabileceğini aktaran Bayram, bunun kişisel verilerin korunumu açısından da çok önemli bir kazanım sağlanacağını ifade etti.

Mevcut yapay zeka sistemlerinde de transistöre dayalı bir donanım kullanılmasından dolayı enerji tüketiminin yüksek olduğunu belirten Bayram, şunları kaydetti:

"Enerji tüketimleri yüksek olduğu için mesela Google'ın kurduğu sunucu merkezlerinde soğutma çok büyük bir problem. Onun için bunları genelde denize kuruyorlar, deniz suyuyla birlikte soğutalım diyorlar. Halbuki biz bu sunucuları, nöromorfik işlemcilerle yani bizim MEMS nöristörü kullanan sistemle yaparsak bunu denizde değil, çölde bile kurabiliriz. Çünkü ısınma problemi diye bir şey olmayacak. Enerji tüketiminin azaltılması, performansının yükselmesi dolayısıyla dünyanın ısınması belki daha azalacak ve ağaçların kesilmesine gerek kalmayacak, daha çevreci bir teknoloji diyebiliriz."

– Dünyanın önde gelen şirketleriyle görüşmeler yapılacak

Bayram, yerli ve milli MEMS nöristör buluşuyla sadece Türkiye'de değil, dünya çapında bir devrim olacağını öngördüklerini, bu konuda küresel nöromorfik işlemci alanında çalışmalar yapan şirketlerle iletişime geçeceklerini söyledi.

Prof. Dr. Barış Bayram, "Analog Devices başta olmak üzere HP, IBM, NVIDIA, Amazon ve Google ile bu görüşmeleri gerçekleştireceğiz. Ama bu bir başlangıç noktası, yani ilk tohum diyebiliriz. Çünkü bu dünyadaki ilk MEMS nöristör. Nöristör var ama bunlar karmaşık malzemeler kullanıyorlar ve uzun süreli kullanımlarda endüstriyel seviyede kullanılabilir nitelikte özellik gösteremiyorlar." diye konuştu.

– "Ülkemizin bu alanda lider konuma ulaşması için daha çok çalışacağız"

ODTÜ Elektrik ve Elektronik Mühendisliği Bölümü Araştırma Görevlisi Berre Vize de mevcut aygıtların, "güvenilirlik, endüstriyel seviyede kullanımı ve mevcut tümleşik yarıiletken mikroüretim süreçleriyle uyumluluk" gibi alanlarda henüz ihtiyaç duyulan aşamaya gelemediğini, ilk kez ortaya koydukları MEMS nöristör aygıtı ile bu alanlardaki ihtiyacı karşılayabileceklerini söyledi.

Berre Vize, "MEMS nöristör daha hızlı ve verimli yapay zeka bilgi işlem sistemleri sağlayarak sağlık, finans ve ulaşım dahil olmak üzere çeşitli endüstrilerde devrim yaratma potansiyeline sahip. Küresel nöromorfik işlemciler devriminin henüz başında olmamıza rağmen yerli ve milli buluşumuzla ülkemizin bu alanda öncü ve lider konuma ulaşmasına katkıda bulunabilmek için daha çok çalışacağız." dedi.

ODTÜ Ekosistem Uygulama ve Araştırma Merkezi (EKOSAM) Müdürü de olan Beklioğlu, AA muhabirine, Eymir Gölü'nde artan balık ölümleri ve bu konuda yürütülecek çalışmalara ilişkin bilgileri paylaştı.

Toplu balık ölümlerinin İzmir Körfezi'nde görüldüğünü, Eymir ve birçok gölde de benzer olayların yaşandığını anımsatan Beklioğlu, suya karışan evsel ve tarımsal atıkların bu tablonun en önemli nedenlerinden olduğuna dikkati çekti.

Prof. Dr. Beklioğlu, göllerdeki evsel, tarımsal atık suların azot ve fosfor bakımından zengin olduğunu, bu durumun sudaki planktonları ve biyolojik üretimi artırarak oksijen seviyesinin düşmesine neden olduğunu, balık ölümlerinin önüne geçmek için havzalardan göllere atık suların verilmemesi gerektiğini söyledi.

– "Eymir Gölü'nde sazan balıklarının sayısında artış yaşandı"

Göllerdeki ekolojik yapının korunmasının büyük önem taşıdığının altını çizen Beklioğlu, suda oksijen seviyesindeki hızlı düşüşün balık ölümlerini tetiklediğini, bu durumun yaz ortası ve sonunda daha fazla yaşandığını anlattı.

Bu durum sonucunda göllerde oksijen ihtiyacı yüksek turna gibi balıkların sayısının azaldığını, sazan balıklarının ise arttığını dile getiren Beklioğlu, sazan balıklarının dip çamurunu karıştırarak planktonların çoğalmasına yol açtığını ve bunun da oksijen seviyesini daha da düşürdüğünü ifade etti. Prof. Dr. Beklioğlu, şunları kaydetti:

"Aynı havzanın iki gölü olan Eymir ve Mogan göllerini 1996'dan beri örnekliyoruz. Bu kapsamda 2 defa yenileme amacıyla Eymir Gölü'ndeki sazan balıklarını seyrelttik. Gölün ekolojik yapısında mükemmel bir iyileşme oldu, su içi bitkileri tekrar döndü, su berraklığı ve sudaki oksijen seviyesi arttı.

Şimdi bunu tekrar uygulamak istiyoruz çünkü Eymir Gölü'nde sazan balıklarının sayısında artış yaşandı. Tarım ve Orman Bakanlığı Balıkçılık ve Su Ürünleri Genel Müdürlüğüyle bir görüşme yaptık ve bu görüşmelerden olumlu dönüşler aldık. Bakanlıkla bir protokol imzalayacağız ve Eymir Gölü'ndeki artan sazan balıklarını azaltacağız. Hedefimiz göldeki ekolojik yapıyı iyileştirmek. Bunun için 1 yıllık süreçte göldeki sazan balıklarının yüzde 75'ini seyreltmek istiyoruz. Buradan elde ettiğimiz sonuçlar, Türkiye'nin farklı yerlerine de uygulanması açısından model oluşturuyor."

– "Çok kötü bir koku yayılıyor"

Öte yandan Eymir Gölü'nde hobi amaçlı balıkçılık yapan vatandaşlar da göldeki kirlilik ve kökü kokudan duydukları rahatsızlığı dile getirdi.

Gölü daha önce hiç bu kadar kirli görmediğini vurgulayan Ali Haydar Ataş, "Balıklar neredeyse yok gibi. Balıkçı arkadaşlar gelirdi, onlar da yok artık. 2 saattir buradayım, hiç balık tutamadım." dedi.

Tunç Cihan Özgül de yıllardır Eymir Gölü'nde balık tuttuğunu, göldeki kirliliğin artmasıyla artık bu tutkusundan vazgeçtiğini söyledi.

Gölde çok kötü bir koku olduğunu, balık ölümlerinin yaşandığını aktaran Özgül, "Artık Eymir Gölü'nde balık tutmamayı tercih ediyoruz. Arabayla geçerken de yürüyüş yaparken de çok kötü bir koku yayılıyor. Üzülüyorum bu duruma." diye konuştu.

Özgül, ölen balıklarının çoğunluğunun turna balıkları olduğunu kaydetti.

ODTÜ Teknokent'te TÜBİTAK desteğiyle Eyesoft firması tarafından geliştirilen teknoloji, çocukların göz hareketlerini yapay zeka ile analiz ederek okuma güçlüğü olarak tanımlanan disleksi tanısına erken evrede karar vermeye olanak sağlıyor.

Projenin Ar-Ge Direktörü, Sabancı Üniversitesi, Bilgisayar Mühendisliği Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Kürşat Çağıltay, AA muhabirine yaptığı açıklamada, göz hareketleri takip teknolojisiyle insanların nereye, ne kadar baktığı, neyi düşündüğü ve bununla ilgili bilişsel süreçleri analiz eden değişik çalışmalar yürüttüklerini ifade etti.

Bu kapsamda geçmişte özel eğitime ihtiyaç duyan bireyler için gözle oynanan rehabilitasyon oyunları, gözle kullanılan tekerlekli sandalye gibi çalışmalar yaptıklarını hatırlatan Çağıltay, son çalışmalarında ise aynı yöntemle ODTÜ Teknokent'te disleksi tanılama sistemi geliştirdiklerini ve büyük öğrenci gruplarıyla test ettiklerini ve herkesin kullanabileceği ürün haline getirdiklerini bildirdi.

Çağıltay, yapılan araştırmalara göre, Avrupa'da disleksi tanısı alan çocuk oranının yüzde 10, Türkiye'de ise binde 1'lerin altında olduğunu, bu konudaki uzman sayısının da az olduğunu ifade etti.

Çocukların eğitim hayatlarını başarıyla ilerletebilmesi için okumada rahat olmaları gerektiğine işaret eden Çağıltay, "Disleksi tanısı konmamış çocukların eğitim süreçlerinde yaşadığı zorluklar anlaşılamadığı için buna yönelik müdahaleler de gecikebiliyor." diye konuştu.

– Müdahale süreçlerine erken evrede geçilebilecek

Çağıltay, geliştirdikleri disleksi tanılama sisteminin, çocukların okumaları sırasında kaydettikleri göz hareketlerini yapay zeka ve makine öğrenmesi algoritmalarıyla değerlendirerek, hızlı şekilde geri dönüş sağladığını bildirdi.

Bu sırada elde edilen verilerin uzmanlar tarafından değerlendirilerek tanı konulduğunu dile getiren Çağıltay, böylece tanı süresinin kısaltıldığını, bunun eğitim ve rehabilitasyon gibi müdahale süreçlerinin de erkenden hayata geçirilmesine olanak sağladığını söyledi.

– Türkçe dilinin özelliklerine uygun geliştirildi

Kürşat Çağıltay, disleksinin okumada zorluk, metin üzerinde belli yerlere odaklanamama, metin üzerinde düzgün ilerleyememe ve metin üzerindeki farklı noktaların üzerine uzun süre yoğunlaşılması gibi değişik boyutlarının bulunduğunu anlattı.

Mevcut yöntemlerde, uzun süreli birtakım testlerle disleksi tanısının konulabildiğini dile getiren Çağıltay, şu bilgileri verdi:

"Bu sistem sayesinde disleksi riski taşıyan çocuklara erken dönemde ve etkili bir şekilde müdahale edilerek çocukların yaşadıkları güçlüklerin en aza indirilmesi ve başarı düzeylerinin artırılması hedefleniyor. Disleksisi olan çocukların göz hareketlerinin, okuma sırasında göz hareketleri teknolojisi ile kaydedilmesi ve bu hareketlere bağlı olarak Türkçe dilinin özelliklerine uygun disleksiyi anlayan yapay zeka algoritmaları ile tanılama yapılabiliyor. Tabii ki nihai karar, gerek özel eğitim uzmanları gerek tıp uzmanlarının da değerlendirmesiyle veriliyor. Böyle bir sistemle yapılan taramada, bir çocuğun yaklaşık 10-15 dakikalık bir okuma seansı sonrasında, hızlı bir şekilde müdahale programına başlanmak için ilgili uzmanlara yönlendirilmesi söz konusu oluyor."

– "Göz hareketlerinin x ve y koordinatlarını bularak karar veriliyor"

Eyesoft Genel Müdürü Sevilay İmre ise göz izleme teknolojileriyle öğrencilerin okuma metinleri sırasında göz hareketlerinin x ve y koordinatlarını bulabildiklerini, ayrıca okuma süreleriyle ilgili verileri de elde ettiklerini belirtti.

Normal gelişim gösteren çocukların birinci satır ve ikinci satır aralarındaki bu koordinatlarında belli bir düzen bulunduğunu ifade eden İmre, şu bilgileri verdi:

"Ama disleksi veya düşük okuma başarısı gösteren çocukların verilerinde bu koordinatlarda o düzeni göremeyiz, birtakım atlamalar ve geriye dönüşlerle bu sistem bozulur ve okuma süresi uzar. Sistemimizde, yapay zeka bu verilerden besleniyor. Sistem bu verileri kullanarak tanı konuyor. Disleksinin yüzdelik oranını veriyor. Yani bir çocukta bazen yüzde 51 oranında disleksi yüzde 49 oranında tipik tanı çıkarken bir başka çocukta yüzde 70 oranında disleksi yüzde 30 oranında tipik tanı çıkabiliyor. Disleksi oranlarına göre de çocuğun ilerleyen dönemde nasıl rehabilite edileceği, nasıl bir eğitimden geçerek okuma güçlüğünü yeneceğine dair ipuçları vermiş oluyoruz."

– "Tanılama sistemini Türkiye'de yaygınlaştırmak istiyoruz"

Okuma güçlüğünün farklı bir öğrenme şekli olduğuna işaret eden İmre, "Herhangi bir zeka düşüklüğü değil, normal zeka ve ileri zekada olanlara da bu tanı konabiliyor. Sadece çoğunluktan farklı bir şekilde öğrenme metotları olduğu için o metotlara uygun olarak öğretmek önemli olan burada. Bu da bizim sistemimizin önemini gösteriyor." diye konuştu.

İmre, bu tanılama sistemini bütün Türkiye'de yaygınlaştırmak istediklerini belirterek, şunları kaydetti:

"Tanılama sistemini yaygınlaştırdığımızda gerçekten disleksi popülasyonu da ortaya çıkartmış olacağız. Ona göre de rehabilitasyonda neler yapılabilecek onlar da belirginleşecek. Ama bizim uzun vadede bir sonraki hedefimiz de rehabilitasyon süreci için neler yapabiliriz, bunun üzerine de çalışmalarımızı yoğunlaştırdık."

ODTÜ Stadyumu'ndaki tören, mezun öğrencilerin pankartlar taşıdığı kortej yürüyüşü ile başladı. Bu yıl, 530 yüksek lisans ve 284 doktora mezunu diplomalarını almaya hak kazanırken, lisans programlarından, ODTÜ Kuzey Kıbrıs Kampüsü'nden mezun olan 308 öğrenci dahil olmak üzere toplam 2 bin 720 öğrenci mezun oldu.

Saygı duruşunda bulunulması ve İstiklal Marşı'nın okunmasının ardından 16 Ağustos 2024'te göreve başlayan ODTÜ Rektörü Prof. Dr. Ahmet Yozgatlıgil, mezun öğrencilere ve ailelerine hitaben konuşma yaptı.

ODTÜ'nün bilim ve inovasyonun merkezi bir kurum olduğunu dile getiren Yozgatlıgil, üniversitenin misyonunun yalnızca bilgi üretmek değil aynı zamanda bu bilgiyi insanlığın yararına kullanacak liderler yetiştirmek olduğunu anlattı.

Yozgatlıgil, mezunlara şu mesajı verdi:

"Sizler, ODTÜ'nün değerleriyle donanmış bireyler olarak Türkiye'nin hem de dünyanın dört bir yanında karşılaşılmakta olan zorluklara çözüm üretecek güce sahipsiniz. Ülkemizin tam bağımsızlığı ve Milli Teknoloji Hamlesi kapsamında sizlere büyük görevler düşüyor. Yenilenebilir enerji, gıda arz güvenliği ve iklim değişikliği gibi büyük zorluklarla başa çıkmak ve sağlık ile savunma sanayi teknolojilerinde küresel seviyede rekabet edecek bir düzeye ulaşmak için milli üretim kabiliyetlerimizi güçlendirmek, hem özgürlüğümüz hem de refahımız için kritik öneme sahiptir."

Gazi Mustafa Kemal Atatürk'ün de belirttiği gibi Türkiye'yi dünyanın en mamur ve medeni memleketler seviyesine çıkaracaklarını, milleti en geniş refah vasıta ve kaynaklarına sahip kılacaklarını ifade eden Yozgatlıgil, "ODTÜ'nün 75. yılı olan 2031 ve 100. yılı olan 2056 için birlikte oluşturacağımız ODTÜ75 ve ODTÜ100 vizyon projeleri, üniversitemizi geleceğe taşıyacak stratejik adımları içerecek." diye konuştu.

Bu doğrultuda hedeflerinin büyük olduğunun altını çizen Yozgatlıgil, altyapılarını çağın ihtiyaçlarına göre yenileyerek sürdürülebilir, yeşil ve dijital dönüşümünü tamamlamış bir üniversite olmayı amaçladıklarını anlattı.

Yozgatlıgil, "Kampüsümüzü, geleceğin teknolojilerine ev sahipliği yapan, yenilikçi çözümlerle donatılmış bir yaşam alanı haline getireceğiz. 5G ve ötesi teknolojilerin, otonom sistemlerin ve ileri mobilite araçlarının günlük yaşamda aktif olarak kullanıldığı, akıllı enerji çözümlerinin ve çevre dostu uygulamaların yaygınlaştığı bir kampüs hedefliyoruz. Sizlerin de bu büyük hedeflerin gerçekleşmesinde katkılarınızı görmek bizler için gurur verici olacaktır." diye konuştu.

ODTÜ'yü birincilikle bitiren mezunlara diplomaları takdim edildi.

Rektör Yozgatlıgil, 2024 yılı mezunları arasında yer alması beklenirken erken yaşta hayatını kaybeden ODTÜ öğrencisi Teoman Mehmet Arslan'ın diplomasını ailesine takdim etti. Törende, vefat etmiş tüm ODTÜ öğrencileri anıldı.

Törende, üniversite birincileri Ali Yıldız ve Berke Bayrak birer konuşma yaparken, törene katılamayan Sema Betül Demirezen'in video mesajı paylaşıldı.

Öte yandan, Moleküler Biyoloji ve Genetik Bölümü mezunu Ela Almeriç, kortej geçişi sırasında, avukat Kadir Yavuz'dan sürpriz evlilik teklifi aldı. Kortej yürüyüşünü bir süre durduran Yavuz'un yüzükle diz çökerek yaptığı evlilik teklifini Almeriç kabul etti.

Tören, 2024 mezunlarına bölüm öğretim üyeleri tarafından diplomalarının verilmesiyle son buldu.

Törende bazı öğrenciler, Rektör Yozgatlıgil'in konuşması sırasında protestoda bulundu.

Üniversiteden yapılan açıklamaya göre, Tarım Bilimleri ve Teknolojileri Fakültesi Tarımsal Genetik Mühendisliği Bölümü Araştırma Görevlisi Dr. Caner Yavuz'un yürütücüsü olduğu "CRISPR/Cas13a Genom Düzenleme Yöntemi ile Domateste Kahverengi Meyve Buruşukluk Virüsüne (ToBRFV) Karşı Dayanıklı Bitkilerin Oluşturulması" başlıklı proje, TÜBİTAK 1001 Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Projelerini Destekleme Programı kapsamında 2024 yılı birinci dönemde “Kimya, Biyoloji Araştırma Destek Grubu” tarafından desteklenmeye hak kazandı.

Açıklamada görüşlerine yer verilen Dr. Caner Yavuz, günümüzde domateste kahverengi meyve buruşukluk virüsünün yayılmasıyla tarımsal ekonomide ortaya çıkan zararın endişe verici boyutlara ulaştığına dikkat çekti.

İlk zamanlar daha çok sera kaynaklı bir virüs olduğu rapor edilse de gün geçtikçe bu virüsün görüldüğü tüm arazilerde arttığını vurgulayan Yavuz, “Virüsle mücadelede bitki dayanıklılığının sağlanması elzemdir. Islah çalışmalarına paralel olarak genom düzenleme gibi farklı yaklaşımlar kullanılarak bu virüse dayanıklı domates hatlarının geliştirilmesi önem taşıyor. Bu çalışma ile klasik mücadelenin yanı sıra viral etmene karşı alternatif yöntem kullanılmasının önü açılmış olacak.” ifadelerini kullandı.

NÖHÜ Rektörü Prof. Dr. Hasan Uslu da gerek toprak gerekse iklim şartları üreticinin mahsulüne zarar verirken, zirai virüslerin neden olduğu kayıpların çiftçiler için ek yük oluşturduğunu, bu projeyle tarımsal faaliyetlerde virüslerin neden olduğu maddi kayıpların son bulacağını ifade etti.

Projede, NÖHÜ Tarım Bilimleri ve Teknolojileri Fakültesi Tarımsal Genetik Mühendisliği Bölümü’nden Prof. Dr. Mehmet Emin Çalışkan ve Bitkisel Üretim ve Teknolojileri Bölümü’nden Prof. Dr. Çiğdem Ulubaş Serçe araştırmacı, Orta Doğu Teknik Üniversitesi (ODTÜ) Fen Edebiyat Fakültesi Biyolojik Bilimler Bölümü’nden Dr. Öğr. Üyesi Emre Aksoy ise danışman olarak yer alıyor.

Kök, üniversitenin yürüttüğü çalışmalar ve üniversite adaylarının tercih dönemine ilişkin AA muhabirinin sorularını yanıtladı.

ODTÜ'nün son 3 yılda hem Quacquarelli Symonds (QS) hem de THE sıralamalarında aldığı başarılı sonuçların yansımalarını ulusal ve uluslararası alanda gördüklerini belirten Kök, özellikle başarı sıralamasında ilk binde yer alan öğrenciler tarafından tercih edilme oranlarında artış gözlemlediklerini söyledi.

Kök, ODTÜ'deki Ar-Ge kültürünün ivme kazandığını belirterek, "Geçen hafta Cumhurbaşkanı Yardımcımızın teşrifleriyle açtığımız araştırma parkı da aslında araştırma ekosistemimize verdiğimiz önemi gösteriyor. Bunun, bundan sonra Ortadoğu Teknik Üniversitesi'ndeki araştırmalara da bir yön vereceğini düşünüyorum." dedi.

Tercih dönemindeki üniversite adaylarına tavsiyelerde bulunan Kök, şunları söyledi:

"Tercih yapacak öğrencilerimizin aslında çok uzun bir süreci göz önüne alarak karar vermeleri lazım. Buradaki önemli konu şu; gerçekten kendilerini mutlu hissedecekleri ve kendi özelliklerini de işin içine alarak bir seçim yapmaları gerektiğini düşünüyorum. Üniversite de ön planda ama seçecekleri bölüm de önemli. Bölümü belirledikten sonra aldıkları puana göre üniversiteleri de seçmeleri gerekiyor. Buradaki en önemli parametrelerden biri seçecekleri üniversitenin araştırmaya, eğitime, topluma, hizmete ne kadar önem verdiği, akademik kadrosu, uluslararasılaşmada hangi düzeyde, özellikle girdikleri üniversitelerin uluslararasılaşmaya bakma boyutları nasıl, yurt dışında bir dönem ya da iki dönem lisans eğitimleri zamanında eğitim alabiliyor mu, bunların hepsini bir araya getirip ondan sonra ortak bir karar verip tercihlerini belirlemelerini öneriyorum."

ODTÜ'ye geçen yıl ilk binden 251 öğrenci aldıklarını vurgulayan Kök, üniversitenin sadece mühendislikle öne çıkmadığını, diğer fakültelerde de yüzde 1'lik ve yüzde 2'lik dilimlerden başarılı öğrencilere eğitim verdiklerini söyledi.

Kök, üniversitelerini seçmek isteyen adayların, eğitim görmek istedikleri bölümleri çok detaylı incelemeleri gerektiğini anlattı.

Uzun bir aranın ardından bu sene Beden Eğitimi ve Spor Öğretmenliği bölümüne 25 öğrenci alınacağını bildiren Kök, "Sadece lisansüstü seviyede devam ediyordu. Ancak özellikle yabancı dil bilen sporcularımızın yetiştirilmesi bağlamında tekrar lisans eğitimine dönüş yaptık." diye konuştu.

– "Bazıları kendi şirketlerini kurma aşamalarına geliyor"

Rektör Kök, üniversitede kapsamında yürütülen havacılık ve uzay çalışmalarıyla ilgili de bilgi verdi.

Türkiye'de ve dünyada son dönemde uzay çalışmalarının çok farklı aşamalara ulaştığını ifade eden Kök, üniversitede havacılık ve uzay mühendisliği bölümünün olduğunu ve son yıllarda en çok tercih edilen bölümler arasına yerleştiğini belirtti.

Bölümün disiplinlerarası olduğunu vurgulayan Kök, çok farklı derslerin verildiği bir bölüm olması dolayısıyla değişik alanlarda iş imkanlarının bulunduğunu aktardı.

Ankara'da savunma sanayi sektörünün geliştiğini, bundan dolayı mezunların çok rahat iş imkanı bulabildiğini belirten Kök, "Havacılık ve uzay mühendisliği başta olmak üzere bazı bölümlerin son sınıf öğrencilerinin Ankara'daki savunma sanayi şirketlerinde çalışmalarına imkan sağlıyoruz ki hem stajyer mühendis olarak çalışsınlar hem de bitirdikten sonra tercih ederlerse bir iş imkanı da olsun." dedi.

Kök, Türkiye'deki ilk Teknokent olan ODTÜ Teknokent'te şu anda 13 bin personel çalıştığını, bunun 10 bin 800'ünün Ar-Ge personeli olduğunu söyleyerek, şöyle konuştu:

"Oradaki şirketlerin çok büyük bir kısmı ki 400'den fazla Ar-Ge şirketi var, savunma sanayi ağırlıklı çalışan. Bu şirketler öğrencilerin stajlarını yapabilme imkanları da sağlıyorlar. Buradaki start-up ve teknoloji firmaları öğrencilerimize girişimcilik ve inovasyon konularında da destek sağlamaktadır. Öğrencilerimizin bölümlerinde ve staj dönemlerinde edinecekleri bilgi ve becerilerle, kendi projelerini geliştirme ve girişimcilik ekosisteminde yer alma olanaklarına sahip oluyorlar ve bazıları kendi şirketlerini kurma aşamalarına geliyor. Dolayısıyla eğitimi ve araştırmayı Teknokent sayesinde tamamlayan bir eğitim de öğrencilerimize sağlıyoruz."

Ayrıca ODTÜ Teknokent'te havacılık ve uzay alanında çalışan şirketlerin çok farklı araştırmaları olduğunu anlatan Kök, TÜRKSAT-6A haberleşme uydusu ve İMECE yer gözlem uydusu projelerinin yanı sıra uydu görüntülerinin işlenmesi ve yorumlanması, yapay zeka ile hassas tarım uygulamalarının geliştirilmesi, ilk yerli sonda roketinin başarıyla uzaya gönderilmesi için yapay zeka alanındaki çalışmalar ve doğal afetlerden müsilaj gibi çevre sorunlarına kadar birçok alanda araştırmaların devam ettiğini bildirdi.

– "2,6 milyon avroluk ERC projesi aldık"

ODTÜ Rektörü Kök, tamamen ODTÜ'lü öğrenciler tarafından yapılacak ilk küp uydu projeleri olan METUCube çalışmalarına da değindi.

METUCube'ün, öğrencilere Küçük Uzay Sistemleri Laboratuvarı'nda küçük uyduların tasarlanması, inşa edilmesi ve idare edilmesinde uygulamalı deneyimler kazandırdığını ve projenin Asya Pasifik Uzay İşbirliği Örgütünce (APSCO) desteklendiğini bildiren Kök, "Bu projenin aynı zamanda afet sonrası izleme ve erken afet tahmin olasılığı yeteneklerini de öğrencilerimize kazandırdığını paylaşmak isterim." dedi.

Kök, uzay ve havacılık alanındaki bir diğer proje olan KuTadGu projesiyle de alçak dünya yörüngesi kullanılarak milli radyasyon ölçme tasarımı başta olmak üzere bunların analiz ve üretiminin yapıldığını; projenin, bu amaçla Avrupa Nükleer Araştırma Merkezi'nden (CERN) destek alınan ilk çalışma olduğunu söyledi.

Üniversitedeki araştırma merkezinde yer alan laboratuvarlardan ODTÜ İVMER dahilinde parçacık radyasyonu testleri oluşturma çalışmalarının devam ettiğini belirten Kök, "Bunlar uzaya gönderilecek ve daha sonra nükleer radyasyon dedektörleri, güneş hücre görüntüleme araçları ve özel üretilmiş radyasyon testi elektronik malzemelerinin de test edilmesi bu bağlamda gerçekleştirilmiş olacak." diye konuştu.

Son dönemde gururlandıkları bir proje daha olduğunu aktaran Kök, "İleri düzey European Research Council (ERC) araştırma desteği kapsamında 2,6 milyon avroluk bir bütçeyle desteklenen ERC projesi aldık ve projenin başlığı da 'Go Space'. Dolayısıyla havacılık ve uzayda geldiğimiz noktada ileri düzey ERC projesi alarak uluslararası alanda üniversitemizi ve ülkemizi ön plana getirdiğimizi de paylaşmak isterim." ifadelerini kullandı.

Go Space'in uzay araştırmalarında çığır açacak yenilikçi teknolojiler ve bilimsel keşifler yapmayı amaçlayan geniş kapsamlı bir proje olduğunu belirten Kök, uzayda kullanılacak yeni malzemelerin geliştirilmesi, yenilikçi enerji çözümleri, uzayda yaşamın biyolojik etkileri, yüksek hızlı iletişim teknolojileri ve otonom uzay araçları gibi konuların araştırılacağını, ayrıca Mars ve diğer gezegenlere yönelik insanlı ve insansız görevler planlanarak gezegen keşifleri yapılacağını ifade etti.

– "Bu alan gelecek yılların alanı"

Rektör Kök, Yükseköğretim Kurulunun bu sene ilk kez açtığı yapay zekaya ilişkin bölümleri de değerlendirdi.

YÖK'ün yapay zekayla ilgili yeni bölümler açmasının Türkiye'nin teknoloji ve inovasyon kapasitesini artırmak için atılmış önemli bir adım olduğunu ifade eden Kök, bu bölümlerin ülkenin dijital dönüşüm sürecine katkıda bulunacak nitelikli iş gücü yetiştirilmesine olanak sağlayacağını ve uluslararası alanda rekabet gücünü artıracağını ifade etti.

Kök, "Geçen yıl bilgisayar mühendisliği bölümümüzü tercih eden 110 öğrencinin hepsi ilk 800'den üniversitemize girdi. Bu yıl da kontenjanımız 5 arttı ve bilgisayar mühendisliğinde yine aynı başarıyı sağlayacağımızı düşünüyorum. Çünkü gerçekten bu alan gelecek yılların alanı." dedi.

– "Bu süreçte öncü bir rol alacağız"

ODTÜ'de yapay zekanın her alanda kullanılacağını göz önünde bulundurarak eğitim programlarını güncellediklerini ifade eden Kök, öğrencilerin yapay zeka teknolojilerini gerçek dünya problemleri üzerinde uygulayabilmeleri için ilgili kuruluşlar ile staj ve proje ortaklıkları kurulmasına yönelik teşvik edici programlar oluşturduklarını bildirdi.

Yapay zekayla ilgili ODTÜ'de bir hub oluşturmak üzere çalışmalara başladıklarını vurgulayan Kök, "Ön çalışmalarımızı yaptık. Bu alandaki uluslararası kuruluşlarla ortak çalışmalarımız devam ediyor. Bu konuyla ilgili çalışmalarımızı yaklaşık bir yıl içinde basınla paylaşacağız." dedi.

Yakın zamanda yayınlanan Ulusal Yapay Zeka Stratejisi Eylem Planı doğrultusunda yerli ve milli teknolojilerdeki yapay zeka uygulamalarında ODTÜ olarak üzerlerine düşen her şeyi yapmaya hazır olduklarını belirten Kök, şöyle konuştu:

"Biliyorsunuz bu eylem planında bakanlıklara, YÖK'e, TÜBİTAK'a ve üniversitelere düşen farklı görevler var. ODTÜ, Türkiye Ulusal Yapay Zeka Stratejisi Eylem Planı'na yapacağı katkılarla, yapay zeka alanında ülkenin bilimsel ve teknolojik kapasitesini artırmayı hedeflemektedir. Bu alanda ileri araştırma merkezleri kurarak ve mevcut merkezleri güçlendirerek yapay zeka projelerini destekleyecek, farklı disiplinlerde yapay zeka dersleri ve lisansüstü programları sunarak öğrencilere ve araştırmacılara gerekli bilgi ve becerileri kazandıracağız.

Kendi oluşturacağımız hub üzerinden bu süreçte ulusal ve uluslararası boyutta katkı vermeye ve yer almaya devam edeceğimizi paylaşmak istiyorum. Oluşturma süreci devam eden ve içerisinde mühendislik fakültesi dışında diğer disiplinlerin de yer aldığı, araştırmacılarımızın, öğretim üyelerimizin oluşturduğu bu hub süreci içerisinde yerli ve milli teknolojilere elimizden gelen tüm katkıyı vermeye devam edeceğiz. Böylece bu süreçte öncü bir rol alacağız. Bu kapsamlı yaklaşım, ODTÜ'nün yapay zeka alanında öncü bir rol üstlenmesini ve Türkiye'nin bu alandaki rekabet gücünü artırmasını sağlayacaktır."

Konferansa, YÖK Başkanı Prof. Dr. Erol Özvar, Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı İnsan Kaynakları Ofisi Başkanı Doç. Dr. Salim Atay, ODTÜ Rektörü Prof. Dr. Mustafa Verşan Kök katıldı.

Açılışta konuşan Özvar, üniversite ve kariyer ilişkisinin küresel düzeyde ele alındığını, Türkiye'nin de üyesi olduğu G20'de bu konunun yoğun şekilde tartışıldığını takip ettiklerini söyledi.

Endüstrileşme, teknolojik ilerleme ve bilimsel gelişmeler başta olmak üzere, bütün dönüşümlerde üniversitelerin merkezi rol oynadığını belirten Özvar, üniversite eğitiminin, değişen ve dönüşen dünyada kariyer elde etmenin en önemli aşaması olarak görüldüğünü ifade etti.

Özvar, Türkiye'de, 208 üniversite, yaklaşık 185 bin akademisyen ve 7 milyon öğrenci olduğunu belirterek, şöyle konuştu:

"Bu kapasiteye ulaşılmasında son 20 yılda yükseköğretim sistemimize yapılan yatırımların katkısı hayati önemde. 2023 yılında 3,5 milyondan fazla öğrencimiz üniversite sınavlarına başvurmuş ve üniversite kontenjanların doluluk oranı, açık öğretim öğrencileriyle birlikte yüzde 99,8 gibi son derece yüksek bir seviyeye ulaştı. Bu ay gerçekleştirilen Yükseköğretim Kurumları Sınavına (YKS) katılan aday sayısı da yaklaşık 3 milyon civarında gerçekleşti. Genç ve dinamik nüfusumuzun üniversiteye erişim talebi canlılığını korumakta. Bu yoğun ve güçlü talebe, doğru politikalarla cevap vermek önceliklerimizden biridir."

Yükseköğretim Kurulunun gelecek vizyonunda istihdamın önemli yer tuttuğuna dikkati çeken Özvar, piyasayla, istihdamla, kültür, sanat ve edebiyatla bağı azalmış programları kademeli olarak dönüştürme yolunda somut adımlar attıklarını belirtti.

Özvar, üniversite mezunlarının sadece içerde değil, küresel piyasalarda da kendilerini iyi yetiştirmeleri için gerekli program dönüştürme süreçlerini sürdürdüklerini anlattı.

– "71 yeni programa öğrenci alınacak"

YÖK Başkanı Özvar, açtıkları yeni programlar arasında yapay zeka, yazılım ve dijital teknolojilere yönelik olanların öne çıktığını vurgulayarak, şunları kaydetti:

"2024-2025 eğitim-öğretim yılında, 20 üniversitemizde yapay zeka alanında 51'i ön lisans ve 20'si lisans olmak üzere toplam 71 yeni programa öğrenci alınacak. Dünyada yapay zeka, yazılım ve dijitalleşme konusunda gerçekleşen büyük dönüşümden ve ilerlemeden ülke olarak uzak durmamız söz konusu değildir."

Özvar, son dönemde üzerinde titizlikte çalıştıkları konulardan birinin mikro yeterlilik olduğunu vurgulayarak, "Avrupa Yükseköğretim alanında son yıllarda üzerinde ciddiyetle durulan mikro yeterliliklerin, yükseköğretim ve sektörler açısından dönüştürücü bir etkiye sahip olacağı öngörülmekte. Avrupa yükseköğretim alanındaki düzenlemelerle uyumlu usul ve esaslar belirlemek üzere paydaşlarımızla yürüttüğümüz çalışmaları şu anda tamamlandırmak üzereyiz, mikro yeterliliklerin kredilendirilmesi süreci yakın zamanda hayata geçecektir." ifadelerini kullandı.

– "15 yıl sonra farkına vardım"

Cumhurbaşkanlığı İnsan Kaynakları Ofisi Başkanı Doç. Dr. Salim Atay da yaşam boyu kariyer planlamasının öneminin anlaşılmaya başlandığını kaydetti.

Atay, "Kişiler adına karar vermek değil ama onlara alternatifleri, seçenekleri göstermemiz gerekiyor. Yaşam boyu kariyer planlama işi gerçekte varmış, ben 15 yıl sonra farkına vardım." diye konuştu.

Ofis'in geliştirdiği Kariyer Kapısı, Yetenek Kapısı, Ulusal Staj Programı gibi orijinal dijital ortam ve araçların "fırsat eşitliği, şeffaflık ve liyakat" ilkeleri doğrultusunda çalıştığını anlatan Atay, OECD raporlarında da bu dijital araçlardan bahsedildiğini aktardı.

Atay, geliştirilen Erken Dönem Kariyer Destek Sistemi ile öğrenciyi liseden itibaren desteklediklerini, liseden sonra da üniversite kariyer merkezlerinde kariyer planlama dersi verdiklerini ifade etti.

205 üniversitedeki kariyer merkezlerinde, 1 milyondan fazla öğrencinin kariyer planlama dersi aldığını belirten Atay, Ofis tarafından hazırlanan Yetenek Kapısı'nın dijital eğitim platformu YTNK TV'ye 900 bin öğrencinin kayıtlı olduğu, 250 binden fazla eğitimin tamamlandığı bilgisini verdi.

Ulusal Staj Programı ile stajları yaptırılan öğrencilerin, Kariyer Kapısı veya Yetenek Kapısı dijital programları üzerinden iş hayatına adımını atmasını sağladıklarını belirten Atay, "Bir kişi, tamamı ücretsiz bu sistemleri kullanmaya başladığı an bu kişinin işe girmemesi diye bir ihtimal yok. Bu ürünleri kullandığında işi hazır ve mezun olmadan iş teklifi alıyor." dedi.

– "Sürecin iyileştirilmesine önemli katkılar sağlayacak"

ODTÜ Rektörü Prof. Dr. Mustafa Verşan Kök de konferanslarda kariyer planlamasının derinlemesine ele alınacağını, ana temanın iş yaşamına geçiş, kariyer hizmeti ve yapay zeka olduğunu aktardı.

Mezunların iş dünyasında karşılaşıcakları zorluklara hazırlıklı olmalarını sağlamak için eğitim kurumları, işverenler ve hükümetlerin işbirliği yapmaları gerektiğine dikkati çeken Kök, geçiş sürecinde yeterli rehberlik alan bireylerin, iş hayatına daha hızlı uyum sağladıkları ve kariyerlerinde daha başarılı olduklarının gözlemlendiğini vurguladı.

Kök, "Bu noktada en iyi uygulamaların ve stratejilerin paylaşılması bu sürecin iyileştirilmesine de önemli katkılar sağlayacaktır." dedi.

Yapay zekanın iş dünyasında önemli dönüşüm yarattığını, bu dönüşümün kariyer planlama sürecine de yansıdığını ifade eden Kök, yapay zeka destekli kariyer hizmetlerinin, bireylerin kariyer planlamasını daha etkili belirlemelerine olanak sağladığını kaydetti.