Develi ilçesinin kırsal mahallesi Zile'den 1967 yılında Almanya'ya giden öğretmen anne ile işçi babanın kızı olarak dünyaya gelen, eşinin işinden dolayı da birkaç yıldır İsviçre'de yaşayan Köhler, kılık kıyafetinden yaşam tarzına Türk-İslam kültürünü yaşatmaya çalışıyor.

Yurt dışında akademik kariyeri olmasına rağmen köyünden kopamayan ve her fırsatta Zile'ye gelen Köhler, başta anneannesinin evi olmak üzere 3 kerpiç evi satın alarak restore ettirdi ve Türkiye'ye geldiği dönemlerde bu evlerde yaşamaya başladı.

Köhler, Rumlar ve Türklerin tarih boyunca birlikte yaşadığı Zile'deki 100'e yakın kerpiç evin korunması ve gelecek nesillere aktarılması için çaba sarf ediyor.

Arkeolog Bilgehan Köhler, AA muhabirine, dünyanın birçok ülkesini görme imkanı bulduğunu ama Zile'nin dünyada eşi benzeri olmayan bir köy olduğunu söyledi.

Annesinin hayatında çok önemli bir yere sahip olduğunu ve kendisini memleket sevgisiyle yetiştirdiğini belirten Köhler, "Almanya'da doğdum ve hayatım boyunca orada yaşadım. Annem her yaz tatilinde bizi köye gönderirdi. Ondan dolayı bağlantılarımız hep iyiydi. Anneannemler Ankara'da kalıyordu ama tatillerde hep Zile'deydik. Burada çok maceralarım oldu." dedi.

Roma tarihi üzerine doktora yaptığını, Almanya'da önemli kazılarda bulunduğunu ve müzecilik alanında çalıştığını anlatan Köhler, şöyle devam etti:

"Bizim köylerimiz çok özel. Zile bu yörenin en enteresan köyüdür. Kerpiç mimarisi bir numara. Arkeolog olduğum için bazı konularda çok hassasım, özellikle tarih korumasında. Burada en kıymetli, en güzel şeylerimiz Zile'de yok ediliyor. Buna çok üzüldüm. Halk 'zaten bu ev yıkılacaktı' diyor ama Avrupa'da duvar bile olsa korunuyor. Biz de bu evlerin korunması için Nuh Naci Yazgan Üniversitesi ile temasa geçtik ve eylülde kerpiç kongresi yapacağız. Kongreye Amerika'nın bir üniversitesinden şehirleşmeyle ilgili çalışma yapan profesör arkadaşımı getireceğim. Kerpiç evlerin ne kadar değerli olduğunu bir kez daha kendi insanlarımıza anlatıp, UNESCO'ya dahil etmek istiyoruz."

– "Türk-İslam kültürüyle yetiştik"

Köhler, Anadolu'nun zengin bir kültürünün olduğunu, buna sahip çıkılması gerektiğini vurguladı.

Annesinin Ankara Kız Lisesi'nde Almanca ve Latince okuduğunu dile getiren Köhler, "Onun üzerine 1967'de Almanya'ya davet edildi. Almanya'da üniversite okudu. Orada öğretmen oldu ve Türk çocuklarına ders verdi. Din, Almanca, felsefe derslerine girdi. Alman çocuklarına da Türkçe öğretti. Annem Almanca ve Latince üzerine çalışmasına rağmen, İslam kültürüne yöneldi. Biz de Türk-İslam kültürüyle yetiştik. Bu bağlantıyı hiç koparmadık." ifadesini kullandı.

– Dünyada yenilenebilir malzemeler ön planda

Dünyada maliyetlerden dolayı yenilenebilir malzemelerin ön planda olduğunu ve batıda inşaat alanında kerpiç üzerine çalışmaların başladığını dile getiren Köhler, şunları kaydetti:

"Kerpiç batıda önem kazanıyor. Betonarme yapıyı imal etmesi hem pahalı hem de kırıldığında onu kullanamıyorsun. Kerpiç hem ekonomik oluyor hem de yenilemesi kolay. Aslında batıda buna 'geleceğin malzemesi' deniliyor. Beton bitti, kerpiç geliyor onu unutmayalım. Batıda üniversitelerde bu konu harıl harıl araştırılıyor. Biz bunu gözümüzden kaçırmayalım. Türk kültürüne sahip ve çok şık bir hayat. Köyde bunu görüyorum. Onun için milli kültürümüzü elimizde tutmak istiyoruz. Güzel bir kültürümüz var, anlamak ve anlatmak gerekiyor. Başımda yazmam ve üzerine tasarladığım örtüyle dünyanın her yerinde geziyorum, Türk milli kıyafetlerini yansıtıyorum. Onu da yaşıyorum. Türk kültürü o kadar güzel merhametli bir kültür ki bundan uzaklaşmamamız lazım."

Kırsal Zile Mahallesi'nden zamanla farklı kentlere ve ülkelere göç eden kadınlar, çocukluklarının geçtiği ve bağlarını koparmadıkları köyün sosyal hayatına katkı sağlamak ve çocuklara köy hayatını cazip kılmak için harekete geçti.

İlk aşamada köyde terk edilmiş bakımsız iki katlı eski belediye binasını satın almak için bir araya gelen 16 kadın, Avrasya Kayseri Develi Zile Kadınlar Derneğini kurdu.

Dernek üzerinden Develi Belediyesinden binayı kiralayan kadınlar, imece usülüyle binayı ayağa kaldırmayı başardı.

Kısa sürede kültür evini hazır hale getiren kadınlar, binanın bir bölümüne çocuklar için oyun alanı ve 1200 kitapla kütüphane kurdu.

Kadınlar, kültür evinin bir kısmında kiliminden yazmaya, eski kapılardan ev eşyalarına kadar tarihi ve anı değeri olan malzemelerden oluşturdukları alanda, çocukların köy kültürünü yakından tanımasını ve geçmişlerine sahip çıkmasını amaçlıyor.

Derneğin kurucu başkanı, emekli bankacı Filiz Çelik, AA muhabirine, Ankara'da doğup büyüdüğünü ancak çocukluğundan beri köyünden kopmadığını ve her yaz tatilini Zile'de geçirdiğini söyledi.

Zile'yi çok sevdiğini ve çocuklarının da bölgeyi unutmaması için gayret gösterdiğini belirten Çelik, "Arkadaşlarımızla geliyoruz ama aynı döneme denk gelmiyoruz. Tanımadığımız, unuttuğumuz ve akrabamız olduğunu bilmediğimiz kişiler vardı. Çocuklarımız köye gelmek istemiyordu, bunun üzerine 3 arkadaş bu projeyi başlatmaya karar verdik." dedi.

– "Kültür evinde eskiyi yaşatmak istiyoruz"

Çelik, 2017'de ilk kez bir bayramda çok sayıda kişinin katılımıyla bir araya geldiklerini anlatarak, şunları kaydetti:

"O kadar güzel bir katılım oldu ki inanamadık. Çocuklara yönelik çok güzel etkinlikler yaptık. Hacivat-Karagöz etkinliği yaptık. Onlar çok mutlu ayrılıyorlardı ve onlara ufak ufak hediyeler vermeye karar verdik. Bir anı kalsın, her sene gelmek istesinler diye düşündük. Bu böyle devam ederken araya pandemi girdi. 2020 yılında Avrasya Kayseri Develi Zile Kadınlar Derneğini kurduk. Burayı kiraladık. Bütün camları İstanbul'dan bağış yoluyla getirildi. Hepimiz inşaatında çalıştık, perdelerini diktik. Kitap projesi başlattım ve şu anda 1200 kitabımız oldu. Çocuklar kitap okusun istedik. Kültür evinde eskiyi yaşatmak istiyoruz. Eskinden ne kullanılıyorsa burada biriktirmeye ve sergilemeye çalışıyoruz."

Kırk yama seccade, eski koltuk örtüsü, bohça, eski evlerin kapısı ve eskiye ait her türlü eşyayı kültür evinde bir araya getirdiklerini ifade eden Çelik, "Burada çocuklar oynarken, biz kitap okuyoruz, el işi yapıyoruz, sohbet ediyoruz. Burada 25 yıldır görmediğim arkadaşımı gördüm. Çocuklara da örnek olmamız gerekiyor. Çocuklara hem geçmişi anlatıyoruz hem de onların geleceğini şekillendirmeye çalışıyoruz." diye konuştu.

– "Amacımız köyümüzün değerlerini yaşatmak"

Kurucu üyelerden İsviçre'de yaşayan arkeolog Bilgehan Hacıibrahimoğlu da Almanya'da doğup büyümesine rağmen her yaz Zile'ye anneannesinin yanına geldiğini ifade etti.

Eğitim ve iş hayatının tamamının yurt dışında olmasına rağmen Zile'den hiç kopmadığını anlatan Hacıibrahimoğlu, "Tüm tatillerimizi burada geçirirdik. Köyümüzün çok fazla özelliği var. Bu kültürü yaşatmak istiyoruz. Dernek vasıtasıyla köyümüze kültür evi kurduk. Amacımız köyümüzün değerlerini yaşatmak." ifadelerini kullandı.